Utang ng Bayan, bayad ng Mamamayan

ALAM n’yo ba noong Marso 2026, umabot na sa P18.49 trilyon ang kabuuang outstanding debt ng pambansang pamahalaan ng Pilipinas. Ito ang pinakamataas na antas ng utang na naitala sa kasaysayan ng bansa. Ayon sa Bureau of the Treasury, humigit-kumulang P12.53 trilyon dito ay domestic debt, habang P5.95 trilyon naman ay utang sa ibang bansa. Ang pagtaas ay iniugnay sa bagong pangungutang sa loob ng bansa at epekto ng paghina ng piso laban sa dolyar.

Malinaw ang isang katotohanan: ang utang ay hindi kasalanan. Ang problema ay kung saan ito napupunta. Kung ang inuutang ay ginagamit sa mga proyektong magpapabilis ng ekonomiya—mga kalsada, pantalan, paliparan, ospital, paaralan, irigasyon, at iba pang imprastraktura—maaari itong magbunga ng mas maraming trabaho, negosyo, at kita ng pamahalaan. Sa ganoong sitwasyon, ang utang ay nagiging puhunan.

Ngunit kung ang perang hiniram ay nauuwi lamang sa mga proyektong kulang sa benepisyo, may bahid ng katiwalian, o nagiging kasangkapan ng pulitika, ang utang ay hindi na puhunan—ito ay pasanin na ipapasa sa susunod na henerasyon.

Ang masakit na katotohanan, hindi politiko ang direktang nagbabayad ng utang ng gobyerno. Tayong lahat. Bawat VAT na binabayaran sa grocery. Bawat buwis sa gasolina. Bawat kaltas sa sweldo. Bawat permit at dokumentong may bayad. Lahat ng iyan ay bahagi ng perang ginagamit ng pamahalaan upang tustusan ang serbisyo at bayaran ang mga obligasyon nito.

Hindi ibig sabihin na kapag may malaking utang ang isang bansa ay awtomatiko na itong babagsak. Maraming maunlad na ekonomiya ang may mas malalaking utang. Ang tunay na sukatan ay kung kaya ba itong bayaran at kung lumalago ba ang ekonomiya nang mas mabilis kaysa sa pagdami ng utang. Kaya mahalagang bantayan hindi lamang ang laki ng utang kundi pati kung paano ito ginagamit at kung gaano kahusay ang pamamahala sa pananalapi ng pamahalaan.

Ngunit bilang mamamayan, hindi sapat ang magreklamo lamang sa social media. Dapat nating hilingin ang ganap na transparency sa bawat proyektong pinopondohan ng inuutang. Dapat nating usisain kung bakit may mga proyektong bilyon ang halaga ngunit tila walang malinaw na pakinabang. Dapat nating singilin ang mga opisyal na sangkot sa katiwalian. At higit sa lahat, dapat tayong bumoto batay sa kakayahan at integridad, hindi sa apelyido, kasikatan, o panandaliang ayuda.

Ang boto ay hindi simpleng karapatan. Ito ang resibo ng ating pananagutan. Kung paulit-ulit nating iniluluklok ang mga lider na inuuna ang sariling interes kaysa sa kapakanan ng bayan, huwag na tayong magulat kung taon-taon ding lumalaki ang utang habang mabagal ang pag-unlad.

Ang P18.49 trilyon ay hindi lamang numero sa ulat ng gobyerno. Ito ay paalala na ang bawat maling desisyon sa pamahalaan ay may presyo. At ang presyong iyon ay hindi binabayaran ng mga nasa kapangyarihan lamang kundi ng bawat Pilipinong nagsisikap, nagnenegosyo, nagbabayad ng buwis, at nangangarap ng mas maayos na kinabukasan.

Hindi natin kailangang matakot sa utang. Ang dapat nating katakutan ay ang kulturang nagpapalaki ng utang ngunit hindi nagpapalaki ng pananagutan.

Disclaimer: Ang artikulong ito ay isang editoryal na nagpapahayag ng opinyon ng may-akda batay sa mga opisyal na datos na inilathala ng Bureau of the Treasury. Layunin nitong hikayatin ang pampublikong talakayan at pananagutan sa paggamit ng pondong bayan.