Haka-haka lamang

ALINSUNOD sa prinsipyo ng paghihiwalay ng mga kapang­yarihan, ang pangunahing departamento ng pamahalaan ay dapat na iwanang mag-isa upang gampanan ang kani-kanilang mga tungkulin ayon sa kanilang nakikitang angkop. Idinidikta rin nito na ang bawat departamento ay hindi maa­aring gamitin ng batas ang mga kapangyarihan na kabilang sa dalawa pang departamento.

Sa kasong ito, ang tanong na lumitaw sa loob ng korte ay maaaring higit pa sa kung ano ang inilatag ng lehislatura at sabihin kung ano ang dapat na batas? Maaari ba itong tingnan ang karunungan ng batas? O kaya ba nitong lutasin ang bawat hindi makatarungang sitwasyon na maaaring lumabas mula sa aplikasyon ng isang partikular na batas?

Ang kasong ito ay kinasasangkutan ng isang non-stock, non-profit na institusyong pang-edukasyong Katoliko at isang lehitimong organisasyon ng manggagawa na kumakatawan sa lahat ng mga empleyado ng paaralan maliban sa mga guro at consultant ng Graduate School, mga managerial na emple­yado at mga may kumpidensyal na posisyon (Samahan). Ang Sama­han ay mayroong umiiral na collective bargaining agreement (CBA) sa paaralan.

Para sa school year 2000-2001, ang paaralan ay ang matrikula para sa lahat ng departamento nito. At alinsunod sa ka­nilang CBA sa Samahan, ang paaralan ay maglalaan lamang at eksklusibo, walumpu’t limang porsyento (85 percent) ng incremental na kita mula sa nasabing pagtaas para sa mga pagsasaayos sa mga suweldo at benepisyo ng empleyado.

Sa pag-compute ng incremental proceed ng nasabing increase, ibinawas ng paaralan ang pagbaba sa bilang ng mga enrollees, ang bilang ng mga exempted sa pagbabayad ng mga bayarin, tulad ng mga iskolar, ang bilang ng mga dropout na dahil dito ay hindi nagbabayad ng buong bayarin, at ang mga masasamang utang na natamo ng paaralan.

Batay sa computation na ito, ang incremental proceeds mula sa tuition fee increase para sa school year na iyon ay humigit-kumulang P3.5 milyon na mas mababa kaysa sa computation na ginawa ng Samahan na nakabatay lamang sa rate ng tuition fee increase nang walang anumang bawas. Kaya tumanggi ang Samahan na tanggapin ang reputasyon ng paaralan. Kaya ang mga partido ay nagsagawa ng boluntaryong arbitrasyon.

Matapos dinggin ang mga partido at ipinakita ang kani­lang pansuportang dokumentasyong ebidensya, nagpasya ang Panel of Voluntary Arbitrators pabor sa Samahan. Kaya umapela ang paaralan sa Court of Appeals (CA) na kung saan ay pabor pa rin sa Samahan.

Binanggit ng CA ang Section 5, ng Republic Act 6728 na nagsasaad na ang incremental proceeds ay dapat matukoy lamang mula sa karagdagang bayad sa mga estudyante, mga beses sa bilang ng mga mag-aaral anuman ang kabuuang kita at ang bilang ng mga enrollees para sa panahong pinag-uusapan.

Kaya naman umapela ang paaralan sa Korte Suprema na nangangatwiran na ang incremental proceeds ay dapat matukoy batay sa kita ng paaralan hindi lamang sa kategoryang pagtaas ng matrikula na itinakda ng CA.

At kung ang kita ng kasalukuyang taon ay mas mababa kaysa sa nakaraang taon dahil sa mas kaunting bilang ng mga kasalukuyang naka-enroll, kung gayon ay maaaring walang pakinabang o “incremental proceeds ngunit isang pagkalugi o nabawasan ang mga nalikom.

Sa madaling salita, ipinaglaban ng paaralan na ito ay ang netong pagtaas ng kita sa tuition fee at hindi ang rate o halaga ng pagtaas ng matrikula na sinisingil na nagbibigay-daan sa paaralan upang aktwal na maipamahagi ang mga benepisyo ng mga empleyado, ayon sa pormula ng mga empleyado ng CA.

Pinipigilan ang interes ng paaralan dahil kakailanganin nitong magbayad ng mga pagtaas sa kompensasyon ng empleyado sa kabila ng pagkawala ng kita sa matrikula na maaaring humantong sa kanilang pagsasara.

Gayunman, pinasyahan ng SC na nakikiramay ito sa dilemma ng paaralan at maging sa iba pang mga institusyong pang-edukasyon na katulad ng kanilang pagnanais na itaas ang kompensasyon ng mga guro at palawakin ang mga pasilidad ng paaralan sa pamamagitan ng pagtaas ng mga bayarin sa matrikula.

Malalaman sa bandang huli na sa kabila ng kanilang mabuting hangarin—ang kanilang kabuuang kita ay talagang bumababa dahil sa kakaunting bilang ng mga enrollees na hindi kayang lampasan, ngunit hindi kaya ng mga batas malinaw na nakasaad na ang tiyak na porsyento lamang ng pagtaas ng tuition fee ang dapat ilaan para sa mga tauhan ng pagtuturo at hindi pagtuturo.

Hindi ito dapat ibase sa iba pang salik tulad ng pagbaba ng bilang ng mga enrollees, sa bilang ng mga exempted sa pagbabayad ng mga bayarin tulad ng mga iskolar, sa bilang ng mga dropout na hindi nagbabayad ng buong bayarin, at ang mga masasamang utang ng paaralan.

Ang hudikatura ay hindi maaaring lumampas sa kung ano ang inilatag ng lehislatura, o kung ano ang dapat na batas, upang malunasan ang hindi makatarungang sitwasyon.

Ang lunas ay wala sa korte kundi sa kongreso bukod pa, nabigo ang paaralan na magpakita ng ebidensya na nagdusa ito ng pinakamababa sa pagkalugi bilang direkta at kinakailangang resulta ng pagtaas ng tuition fee.

Ang mga averment nito ay mga haka-haka lamang na lubhang hindi sapat upang ibagsak ang paghatol ng CA (St. Joseph’s College vs. St. Joseph’s Workers Association (Samahan), G.R. 155609, January 17, 2005).