Dihang si Presidente Noynoy Aquino nikiha sa China sa 2013, walay nasud nga nisuporta niya. Gipasidan-an gani sa pipila niya ka magtatambag nga dakong risgo para sa gamayng nasud sama sa Pilipinas ang paghagit og higanteng nasud sama sa China.
Hilom ang Association of Southeast Asian Nations. Wala mopakpak ang Estados Unidos ug European Union. Bisan sila ang maka-benepisyo kon mabadlong ang China. Kay padayong gawasnon nga makaagi sa South China Sea ang ilang mga negosyo sa Asya ug Pasipiko. Maong labihan katam-is sa kadaogan sa West Philippine Sea (WPS).
Pero napilde una ang Scarborough Shoal, labing abundang tinubdan sa isda sa mga mananagat sa Pilipinas, China, ug Vietnam, kay giilog sa China sa 2012. Napugos si Noynoy pagdangop sa Permanent Court of Arbitration (PCA) sa The Hague human nakumbinser nga:
•Dili kasaligan ang China nga motuman sa kasabutan (nga magdungan og biya ang mga barko sa Pilipinas ug China gikan sa Scarborough Shoal);
•Dili kasaligan ang Estados Unidos nga mopatuman sa kasabotan (ang U.S. maoy mediator sa sabutsabot sa Pilipinas ug China); ug
•International law ray kasandigan sa Pilipinas.
Ang kalibog unsaon pagpanalipod ang WPS natubag ni Noynoy sa 2016: Wala tay dag-anan sa puwersang militar sa China (sumala sa hambog ni Ambassador Jing Quan) pero kinakusgan natong alas ang United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS) nga gipirmahan sa Pilipinas sa 1982 ug sa China sa 1996.
Ang unanimous nga arbitral ruling sa PCA nga nipatigbabaw sa pagpanag-iya sa Pilipinas sa WPS ug nibasura sa nine-dash line sa China kabahin na sa international law. Ug nakabisto sa China nga masinupakon bisan sa kauyonan nga iyang gisuportahan.
Gihangop sa kanasuran nga susama og kahimtang sa Pilipinas ang arbitral ruling. Bisan gibasura ni kanhi presidente Rodrigo Duterte. Kinsa nipili pagtila sa lapalapa sa China. Nangopya lang niya si Bise Presidente Sara Duterte ug ilang mga alyado.
Pero nakahukom si Presidente Ferdinand Marcos Jr., bisan sa mga panagana, sa pagpadayon sa nasugdan ni Noynoy. Bisan mortal nga kaaway sa politika ang ilang mga pamilya. Maong nanghulga na sab ang China. Salamat sa Noynoy, nahibawo nang mga Pilipinhon unsaon nato sila pagpilde.