EDITORYAL - Laganap ang pamemeke ng mga dokumento

PINAIIGTING na umano ng National Bureau of Inves­tigation (NBI) ang paghuli sa mga “utak” o sindikato nang malawakang pagkuha ng mga pekeng Philippine birth certificates, passports at iba pang dokumentong ginagamit bilang patunay ng Filipino citizenship.

Hindi lamang ang mga may hawak ng kuwestiyonableng dokumento ang target ng NBI kundi pati na rin ang mga taong posibleng nasa likod ng paggawa at pagproseso nito.

Ang pekeng birth certificate o passport ay hindi basta lumilitaw. Kung may organisadong pandaraya, maaaring may fixer, pekeng notary, facilitator o opisyal na tumulong upang magmukhang lehitimo ang isang dokumento.

Kaya hindi sapat na kumpiskahin lamang ang dokumento at kasuhan ang gumagamit nito. Kailangang malaman kung paano ito nailabas at sino ang kumita o nakinabang.

Mahalaga ito dahil ang pekeng Filipino identity ay maaaring gamitin sa mas malalaking bagay.

Puwede itong gamitin sa pagbili ng lupa, pagkontrol ng negosyo, pagtatago ng tunay na may-ari ng kompanya, transaksiyon sa gobyerno o maging paghawak at pagtakbo sa public office.

Hindi rin bago ang problemag ito.

Noong mga nakaraang taon, iniulat ang paglabas­ ng daan-daang pekeng birth certificates sa isang civil re­gistrar’s office sa Davao del Sur, na nagbukas ng tanong kung gaano kalalim ang butas sa civil registration system.

Bakit nagpapatuloy ang operasyon na ito at hindi maputul-putol ang ugat? Masyadong malawak na ang sindikato at marami nang mga sanga at sa pagdaan ng panahon ay patuloy ang pag-usbong.

Ito ang dapat na matukoy ng mga awtoridad.

Pero habang pinalalawak ang imbestigasyon, mahalagang malinaw din ang hangganan nito. Ang pagi­ging dayuhan, pagkakaroon ng foreign-sounding sur­name, ibang wika o delayed birth registration ay hindi awtomatikong ebidensiya ng pandaraya. Mismong NBI ang nagsabing kailangan ng malinaw at independently verifiable indication bago buksan ang full investigation.

Dapat habulin ang mga pekeng dokumento, pero mas mahalagang habulin ang sistemang gumagawa sa mga ito. Kung hindi mapapanagot, pauli-ulit na lang ang problema.

Sa citizenship fraud, ang tunay na tanong ay kung sino ang gumawa, nagproseso, nagbayad at nakinabang sa pandaraya. Nararapat na mabuwag ng NBI ang mga nasa likod ng illegal na gawain.