FDA: Bantay na laging huli

HINDI na ito tungkol sa kakulangan ng tauhan. Hindi na rin ito tungkol sa mabagal na proseso. Ang masakit na tanong ngayon: may nagbabantay pa ba talaga?

Sa pagdinig ng Senado nitong Martes, lantad na lantad ang problema habang patuloy ang bentahan ng pekeng at delikadong health products, lalo na online, ang ahensiyang may tungkuling pumigil dito ay tila laging nasa likod ng eksena, humahabol sa pinsalang tapos na. Sa harap ng Senate Committee on Health and Demography, iginiit ni FDA Director General Paolo Teston na nagsisilbi siya ayon sa tiwala ng Pangulo at handa siyang bumaba kung may mas kuwalipikadong papalit. Isang pahayag na binitiwan matapos siyang paulit-ulit na hamunin ni Sen. Raffy Tulfo na magbitiw dahil sa umano’y patuloy na palpak sa pagpapatupad ng batas.

May mga reporma raw. May plano. May development roadmap. Pero sa labas ng hearing room, may bumibili pa rin ng pekeng gamot.  May umiinom pa rin ng hindi rehistradong produkto. May nalalagay pa rin sa panganib—araw-araw.

Para kay Sen. Risa Hontiveros, malinaw kung bakit kailangang kalampagin ang FDA. Dumarami ang pekeng gamot at unregulated health products na madaling mabili online walang tanong, walang babala, walang proteksyon. Kaya niya inihain ang panukalang batas laban sa counterfeit pharmaceutical products.

“Peke. Hindi legit,” mariing babala niya. May mga produktong walang aktibong sangkap, may iba namang hindi dumaan sa kahit anong tamang pagsusuri. Sa ganitong sistema, ang konsyumer ang nagiging guinea pig. Mas diretso ang banat ni Tulfo illegal na nga, delikado pa. Ayon sa kanya, sa mga test buy ng kanyang opisina, may mga prescription-only medicines na malayang ibinebenta online walang reseta, walang konsulta, parang kendi sa sari-sari store. Ang resulta: self-medication, maling gamutan, at antibiotic resistance na tahimik na sumisira sa kalusugan ng bansa.

Dagdag pa rito ang mga pekeng advertisement, AI-manipulated endorsements, at bentahan ng hindi rehistradong pampapayat na gamot. Mga pangakong “mabilis ang epekto,” pero ang totoo, mabilis ang disgrasya. At heto ang numero na hindi puwedeng balewalain: humahawak ang FDA ng humigit-kumulang 254,000 aplikasyon kada taon, pero wala pang 250 ang evaluator. Sa enforcement, 248 lang ang field personnel at 28 ang nasa regulatory unit. Sa loob ng walong buwan, P56.89 milyon ang halaga ng nasamsam na pekeng produkto at mahigit 1,500 online listings ang naipatanggal. Ika nga, Malaki ang nasamsam pero mas malaki ang nakalusot. Bakit tila walang takot ang mga nagbebenta? Dahil ang parusa, hanggang ngayon, multa lang. Walang kulong. Walang tunay na pananagutan. Inamin mismo ng FDA: may mga kaso, may mga hatol pero puro multa. Kaya pinag-aaralan ngayon ang pag-amyenda ng batas, kabilang ang posibilidad na ituring na economic sabotage ang malakihang pamemeke ng gamot.

Ngunit habang pinag-aaralan, may umiinom na naman ng pekeng gamot ngayon. Habang nagbabalangkas ng plano, may nabibiktima na naman. Sa puntong ito, malinaw ang tanong kung buhay ang nakataya, bakit tila administratibong abala lang ang turing? Kung malinaw na illegal at delikado, bakit parang walang nanginginig? Hindi puwedeng laging huli ang bantay.  Hindi puwedeng laging paliwanag ang sagot.  At puwedeng ang kalusugan ng madlang Pinoy ang talo.

Disklaymer:  Ang kolum na ito ay nakabatay sa mga opisyal na pahayag at impormasyong inilatag sa pagdinig ng Senado at sa mga kaugnay na ulat. Ang mga pananaw na nakapaloob ay bahagi ng pampublikong diskurso at hindi layong manira ng dangal ng sinumang indibidwal o institusyon.