Agham sa sariling wika

Patuloy na pinangingibabawan ng Ingles ang larangan ng agham at teknolohiya sa Pilipinas—mula sa akademya at pananaliksik hanggang sa mga teknikal na publikasyon. Hindi ito nakapagtataka: karamihan sa mga terminolohiya sa siyensiya at teknolohiya ay nagmumula sa wikang Ingles, at ito na ang nakasanayan sa lipunan.

Kahit may pagsisikap na isalin ang mga ito sa Filipino, mas popular pa rin ang paggamit ng orihinal na Ingles kaya nagiging halo-halo ang wika kapag tinatalakay sa Filipino ang mga paksang teknikal.

Ayon sa 2021 Functional Literacy, Education and Mass Media Survey ng Philippine Statistics Authority, 96 percent ng mga Pilipino ay marunong bumasa at sumulat, ngunit hindi lahat ay bihasa sa Ingles. Sa isang 2019 survey ng Social Weather Stations, halos kalahati ng mga adult Filipino ang mas kumportable sa paggamit ng Filipino o lokal na wika sa panonood, pakikipag-usap, at pag-unawa ng impormasyon.

Sa kabila nito, nananatiling Ingles ang pangunahing wika ng mga aklat sa agham at matematika, lalo na sa sekondarya at kolehiyo, at bihira ang artikulong nakasulat sa Filipino sa mga siyentipikong journal sa bansa.

Kulang ba talaga sa salita ang Filipino para sa teknikal na larangan? Hindi. Mayroon na tayong mga salin tulad ng potosintesis (photosynthesis), ekosistema (ecosystem), bilis (velocity), grabidad (gra­vity), at henetika (genetics). Sa pisikal at astronomiya, may itim na butas (black hole), supernoba (supernova), guhit ng araw (solar flare), at sinag-ultrabiyoleta (ultraviolet rays). Sa teknolohiya at agham ng kompyuter, ginagamit na ang megabayt (megabyte), biyometriko (biometrics), pinag-ugnay na bagay (Internet of Things), at intelehensiyang artipisyal (artificial intelligence).

Maging sa inhenyeriya at agham pangkalikasan, may hangin-turbina (wind turbine), dagat-alon na enerhiya (wave energy), at pag-ulan ng asido (acid rain). Hindi ito mga pilit na salin kundi mga hakbang para gawing mas abot ng mas maraming Pilipino ang kaalaman.

May mga institusyong gaya ng UP Sentro ng Wikang Filipino at Komisyon sa Wikang Filipino na aktibong nagsasalin at lumilikha ng mga terminong akma sa agham. Ayon sa isang pananaliksik ng De La Salle University noong 2017, mas mataas ang marka sa comprehension ng mga estudyanteng tinuruan gamit ang unang wika kumpara sa tinuruan sa Ingles, lalo na sa mababang baitang.

Kung nagagawa ng Japan, South Korea, China, Germany, Russia, at France na gamitin ang sarili nilang wika sa larangan ng agham at teknolohiya, bakit hindi natin magawa? Sa Japan, may mga kursong pang-agham at babasahing teknikal na nasa wikang Japanese.

Sa Germany, nananatiling German ang pangunahing wika ng pagtuturo sa engineering at physics, at Ingles lang para sa pandaigdigang komunikasyon. Pinapatunayan ng mga bansang ito na posible ang pagpapaunlad ng agham nang hindi iniiwan ang sariling wika.

Sa Pilipinas, kapansin-pansing mas madalas gamitin ang Ingles sa mga opisyal na publikasyon, anunsyo, at online na materyal na may kinalaman sa agham at teknolohiya. Samantalang sa ibang bansa, malinaw ang polisiya at suporta sa paggamit ng pambansang wika para sa parehong larangan.

Kung seryoso tayong gawing bahagi ng pambansang kamalayan ang agham, kailangan natin itong ipaliwanag at ituro sa wikang naiintindihan ng nakararami. Ang agham ay para sa lahat—at mas magiging tunay itong para sa lahat kung kaya natin itong talakayin sa sarili nating wika.

-oooooo-

Email: [email protected]