Matalino noon, mangmang ngayon?

Noong araw, ang mga Pilipino ay kilala sa pagiging mapanuri, kritikal, at marunong maghimay ng impormasyon. Sa mga talakayan sa paaralan, sa barangay, o kahit sa simpleng umpukan, malinaw ang pag-iisip at matibay ang batayan ng opinyon. Hindi basta-basta naniniwala sa sabi-sabi, kundi hinahanap ang ebidensya at lohika.

Ang mga libro, diyaryo, at radyo ang pangunahing pinag­kukunan ng kaalaman. Ang bawat pahina ng diyaryo ay puno ng makabuluhang balita, at ang pagbabasa ng libro ay itinuturing na susi sa pag-unlad ng isipan.

Ngayon, tila ba nagbago ang ihip ng hangin. Sa panahon ng Facebook at TikTok, marami ang basta na lang naniniwala sa nakikita sa feed. Isang viral video, isang meme, o isang pekeng balita — agad tinatanggap na parang katotohanan. Ang resulta, mas dumami ang maling impormasyon, mas lumakas ang ingay ng kasinungalingan, at mas humina ang kakayahan ng ilan na mag-isip nang kritikal.

Hindi ko sinasabing lahat ay ganito, ngunit malinaw na marami ang nadadala ng instant content. Ang dating matalino at mapanuri, ngayo’y nagiging mangmang dahil sa kakulangan ng pagsusuri. Ang mas masakit, ginagamit pa ng iba ang social media bilang sandata para magpalaganap ng panlilinlang. Ang mga kabataan na sana’y nahuhubog sa pagbabasa ay mas nahuhulog sa bitag ng instant enter­tainment.

Kung ikukumpara sa nakaraan, mas malawak ang access natin sa impormasyon ngayon. Pero kung hindi gagamitin nang tama, mas nagiging mapanganib ito. Paano natin maibabalik ang kulturang kritikal at matalino? Paano natin matuturuan ang kabataan na hindi lahat ng nakikita online ay totoo?

Ang sagot ay edukasyon, disiplina, at muling pagbuhay ng kulturang mapanuri. Hindi sapat na marunong mag-scroll, mag-share. Dapat marunong ding magtanong, magsuri, at magduda sa maling balita. Kung hindi, baka tuluyan na tayong lamunin ng kasinungalingan sa digital na mundo.