EDITORYAL - Lupig sa babaay ang China

Desperado na ba ang China nganong gapadala naman sila og mga barkong panggubat sa Scarborough Shoal? Usa ray kahulogan ana, posibleng nabatyagan na nila nga walay naminaw sa ilang pangangkong ilaha ang tibuok West Philippine Sea.

Ang China nag-drawing og ilang kaugalingong mapa nga gitawag og nine-dashline nga gisakop ang 90 porsiyento sa kadagatan sa South China Sea. Ang West Philippine Sea naapil ani ug mao karoy gisigehan og angkon sa China.

Para sa kasayuran sa tanan ug sa kadtong wala masuhito sa isyu, subay sa balaod, ang usa ka maritime country, parehas sa Pilipinas , ang ingon sa United Nations Conventions on the Law of the Sea (UNCLOS) duna ni 200 nautical miles nga exclusive economic zone (EEZ) gikan sa ilang baybayon.

Mismo ang China nipirma ani nga kasabutan kaniadto, apan lahi ning ilaha, kay layo man kaayo ilang baybayon nga molapas og 500 NM, pwersado silang naghimo og mga artipisyal nga isla sa sulod sa WPS ug mao ni ilang gihimong basihanan diin magsugod ang ilang 200NM EEZ.

Apan subay sa 2016 Arbitral Award , ang Arbitral Tribunal o International Tribunal on the Law of the Sea (ITLOS) nagkanayon nga walay legal nga basihanan ang 9-dashline sa China ug wala silay katungod para angkunon ang tibuok SCS.

Gipalig-on sa maong award ang posisyon sa Pilipinas sa 200NM EEZ niini, partikular ang Bajo de Masinloc o Scarborough Shoal nga duol kaayo sa Zambalez.

Subo lang kaayo nga naay daghang Pilipinong wala masuhito sa ilang katungod sa WPS, ug sila maoy gitalo-taloan o giilad-ilad pinaagi sa pagbali-bali sa naratibo sa China nga gipalanog sab  nga murag trompa sa pipila ka mga politiko dinhi sa nasud karon.

Kaning mga politikoha dili moangkon apan ug mao pay nanghagit  ug mikwestyon sa mga tawong nanalipod sa katungod sa Pilipinas.

Kini bisan pa og makadaghan nang nigawas sa ilang mga baba ang ilang pagkamaluibon sa nasud.

Gani pagkatinuod, bisan ang ilang mga suod nga kaalyadong mga nasud sama sa Russia ug North Korea, mga nasud sa South East Asia nga naa silay dakong impluwensiya wala gyud gani mopagawas og pamahayag nga nagsuporta sa ilang pangangkon.