Confidential funds, walang resibo?

Sa impeachment trial ni Vice President Sara Duterte, isang tanong ang lumitaw: gaano ba kadaling gastusin at i-liquidate ang confidential funds gamit lamang ang acknowledgment receipt o voucher? Hindi ito dapat manatiling usapin lamang ng isang opisina o political camp.

May dahilan kung bakit may confidential at intelligence funds. Kailangang protektahan ang mga informant, sensitibong operasyon, at mga aktibidad sa seguridad. Pero ang pagiging confidential ay hindi dapat maging dahilan para mawalan ng malinaw na dokumentasyon, audit trail, at accountability sa paggamit ng pera ng bayan.

Dapat pare-pareho ang standards sa Office of the President, Office of the Vice President, national agencies, law-enforcement offices, government corporations at local governments. Kung may confidential fund ang mayor o gobernador, dapat malinaw ang legal basis, security concern at result ng operation.

Hindi rin maaaring umiwas sa pananagutan ang mga senador at kongresista. Maaaring wala silang personal na confidential funds, pero sila ang nag-aapruba ng pambansang badyet. Hindi puwedeng matapang sila kapag kalaban ang iniimbestigahan, pero tahimik kapag kaalyado ang humihingi ng secret funds.

Ang acknowledgment receipt ay patunay lamang na may pumirma sa papel. Hindi nito awtomatikong pinatutunayan na totoong tao ang tumanggap, lehitimo ang operasyon, o may konkretong resultang nakuha. Kapag mahina ang ve­ri­­­fi­cation, madaling abusuhin ang sistema at mahirap hulihin ang pera.

Hindi kailangang ilantad sa publiko ang pangalan ng informant o ang mga detalye ng operasyon. Pero dapat kayang i-verify ng Commission on Audit ang identity, authority, supporting documents at accomplishment report. Kapag kulang o questionable ang liquidation, dapat agad na suspindihin ang susunod na cash advance.

Ang impeachment trial ay dapat maging simula ng mas malawak na reporma, hindi pagtatapos ng usapin. Dapat suriin ang lahat ng opisina na may confidential funds, anuman ang partido o posisyon. Kapag may butas sa rules, isara; kapag may abuso, panagutin.

Maaaring confidential ang informant at operation, pero hindi dapat confidential ang halaga, legal basis, audit findings at responsibility. Sa pera ng bayan, hindi sapat ang simpleng pirma sa papel. Dapat may record, may proof, may result—at may mananagot.