EDITORYAL - Dakong papel sa Ombudsman

Gipawalay-bili sa Korte Suprema ang 2018 order ni kanhi presidente Rodrigo Duterte nga pagtaktak gikan sa serbisyo kang kanhi Overall Deputy Ombudsman Melchor Arthur Carandang.

Ang desisyon gipagawas sa Korte Suprema kagahapong adlawa lang, Mayo 2. Si Carandang gitaktak sa pwesto ug gitangtangan sa iyang unta mga benepisyo ug mga sweldong gipugngan samtang siya gisuspenso,  human sa taas nga katuigang pagserbisyo sa katawhan.

Ang hinungdan sa iyang pagkatangtang, mao ang matud pa pagbutyag niya sa  mga record sa Anti-Money Laundering Council (AMLC) bahin sa dili maesplikar nga bahandi ni Duterte. Nakita sa Korte Suprema nga walay administrative o disciplinary authority ang si bisan kinsang presidente sa nasud sa usa ka Deputy Ombudsman.

Angay masabtan sa tanang Pilipino nga ang Ombudsman usa ka Constitutional body, o buhatan nga gimugna sa Konstitusyon, dili sa Kongreso o mga magbabalaod ug labaw nga dili tinudlo sa presidente.

Higpit kaayo ang pagpili og mga mamahimong sakop niini, kinahanglan silang independente ug walay gidapigang partido o politiko.

Kay ang Ombudsman maoy dangpanan sa publiko kung dunay mga pag-abuso sa gahum sa mga naglingkod nga mga opisyales sa gobiyerno, apil ani ang mga opisyales nga kurakot.

Usa sa mga papel sa Ombudsman mao ang pagpagawas sa mga statement of assets, liabilities and networth (SAL-N) sa mga opisyales sa gobiyerno, para sa transparency, para makita sa publiko kun kaning mga opisyala nangadato samtang naglingkod sa ilang pwesto.

Anha gyud makita dayun kun kinsa sa mga opisyales ang nangawkaw o nangawat sa panudlanan sa publiko. Apan kun ang Ombudsman taptapan ang mga mata, hiktan ang mga kamot ug paslakan ang mga baba, unsa pa may bili nila para sa katawhan?

Sa panahon ni Duterte, nipagawas siya og kamandoan kaniadto nga gibawalan ang Ombudsman sa paghatag og kopya sa mga SAL-N sa tanang mga opisyales sa gobiyerno, hinungdan nga walay nangasakpang nangawat.

Pinaagi sa SAL-N matandi ang gideklarar nga bahandi sa usa ka opisyal sa aktwal nga  mga transaksyon nila sa mga bangko pinaagi sa AMLC kung dunay gustong mokuti-kuti ani.

Mao ni ang nahitabo sa hearing sa impeachment ni VP Sara Duterte sa Committee on Justice sa Ubos Balay Balauranan dili palang dugay.

Kung dili sagulan og politika ug pasagdan ang Ombudsman pagbuhat sa ilang tahas o mandato, dili basta makapatuyang ang mga hiwing mga opisyales sa gobiyerno sa ilang pagpangawkaw sa kaban sa katawhan.