Unhealthy habits just as bad as smoking

Ambot unsay one-word nga Binisaya sa pulong ‘habit.’ Sa Tagalog, ugali kono. Sa ato pa, ang Tinagalog sa  unhealthy habits – Masamang pag-uugali. In English – bad behaviors or pattern of behaviors.

In Cebuano, unsa man? Ang ugali – naandang batasan o kinaiya? Sa ato pa, ang unhealthy habits – makadaut sa panglawas nga mga kinaiya? Taasa no? Waa gyoy one-word Cebuano translation. Libug atong kutaw ini

To be safe, and to be more understood, ‘habit’ na lang gayud ang atong gamiton dinhi. After all, sayud man kita unsay buot ipasabot niini. Ang pulong ‘gawi’ sa Tagalog, refers to a habit or customary practice.

Ang ‘pag-ugali’ means behavior or behavior pattern. Okay? Atong sagulon ang Binisaya ug Tinagalog, after all, ang Pilipino which is our national language is a fusion or amalgamation (mixture) of Cebuano and Tagalog languages.

Ug unsa man kining mga unhealthy habits nga sama da sa pagpanigarilyo, or could even be worse than smoking? Google: “Unhealthy habits that pose risks comparable to smoking include  excessive alcohol consumption, a diet high in processed foods and saturated fats, chronic sleep deprivation, and prolonged periods of sitting.”

So, likayi ang subrang pag-inom sa mga ilimnonon nga makahubog ug makabarag nimo; mga processed foods (sama sa mga linata); kulang sa pagkatulog, ug dugay nga paglingkod, kon kining giingon nga sedentary lifestyle (nga walay physical activity), ug subrang sugary nga pagkaon. 

Ngano nga ang linata nga pagkaon (canned or bagged foods) gi-consider man nga processed foods? Kini tungod kay ang “canning process involves altering the food from its natural state,” nga maglakip na sa pagdugang og mga ingredients, sama sa asin, asukar, ug preservatives/additives. 

Ang gikinahanglan mao ang moderation, kay anything in excess makadaut gyud. Igo-igoa lang ang pagkaon, dili kinahanglan nga mabusdik ang imong tiyan sa subrang kabusog. 

Mahitungod niining inactivity ug habitual prolonged sitting all day, ang Alberta Health Services-Cancer Care in Canada, mibutyag nga ang dili paglihok sa tawo, kanunay lang naglingkod, “is linked to nearly 160,000 cases of breast, colon, prostate and lung cancer every year, about two-thirds as many cancer cases caused by smoking.”

So, ayaw padaug sa kapoy. Lihok gyud. Keep yourself always active. Bisan sulod sa balay daghan kitag mahimo to keep us busy, mga household chores, sama sa pagpanilhig, pamubo sa tanom, o panghugas sa plato.

Sa mga pagtuon nga gihimo ni Dr. Kyle Mandsager sa Cleveland clinic, nakita nga ang mga pasyente “with low activity levels faced a death risk equal or greater to those who regularly smoked.  

Ang American Heart Association mi-concur nga ‘both smoking and a lack of exercise lead to a hardening of the arteries, along with other health problems.’

Gitambag usab nga pulihan nato ang animal protein ngadto sa lamian nga vegetarian protein.

Adunay mga pagtuon nga ang mga vegetarian mas taas og kinabuhi kay sa niadtong dili makabiya sa karne.

Giingon nga kon unsa ang atong gikaon, mao usab kita. Ug kon magpadayon ang atong mga unhealthy habits, nga sumala sa giingon sa unahan nga worse than smoking, magdalit kini og adverse effect sa atong panglawas.