EDITORYAL - Maritime exercise angay himuong regular

Nagmalampuson ang unang adlaw sa pagpahigayon sa multinational maritime cooperative activity sa West Philippine Sea tali sa mga barko sa Pilipinas, Amerika, Japan ug Australia. Kini bisan pa adunay duha ka mga barko sa People's Liberation Army Navy (PLAN) nga nagsige og sunod-sunod sa plotilya.

Mao kini ang labing unang higayon nga ang Philippine Navy naghimo og maritime exercise sa gawas sa naandang 12-nautical mile territorial waters niini, apan nasulod pa gihapon sa 200-nautical miles exclusive economic zone sa nasud.

Ug ning tungora, dunay kauban ang Pilipinas, mga nasud nga gikonsiderar nga “like-minded” o parehas og hunahuna sa isyu sa WPS.

Gani ang mga opisyales sa maong mga nasud, ilabi na ang Japan, Amerika ug Australia parehong miila ug mitahod sa 2016 Arbitral Tribunal decision nga nag-ingong ang Pilipinas maoy dunay katungod sa WPS ug dili ang China.

Nabantayan sab nga atol sa maong maritime exercise, walay bisan usa ka Chinese militia boats o bisan Chinese Coastguard nga mipakita, nga unta sila maoy kusog kaayong nanghasi sa supply mission sa PN diha sa Ayunging Shoal.

Ang nagsige og sunod mao ang mga barko sa PLAN apan wala silay gibuhat kondili ang pagpaniid lang.

Ang WPS iya sa Pilipinas, napasagdan lang nga nakatukod ug nahuman sa China ang mga artipisyal nga isla sa panahon sa nakalabay nga administrasyong Duterte. Kinsa gikataho nga dunay “gentleman’s agreement” tali kaniya ug sa China.

Apan kusganon kining gihimakak sa usa sa mga sinaligang opisyal kaniadto sa kanhi presidente nga miingon nga walay ‘gentleman’s agreement’ ang kanhi pangulo ug China.

Dako kining sukwahi sa nahaunang pangangkon sa usa sab ka opisyal sa iyang administrasyon nga si Harry Roque maoy nagbutyag sa maong kontrobersiyal nga kasabutan.

Ang mga sama niini nga exercises, kinahanglang himuong regular nga kalihokan sa WPS, bahala og ikasuko sa China tungod kay una sa tanan dili ilaha ang maong lugar. Problema na nila kini.