Bisan asa lingi, Piti!

Nahisama na sa usa ka all-out war ang gilusad nga mga legal ug politikanhong lakang batok kang Bise Presidente Sara Duterte. Tumong niini nga maseguro nga wala na siyay kapadulngan pa—bisan asa siya moatubang, makatilaw gyud siya og pitik sa balaod ug politika.

Diha sa kasamtangang proseso sa impeachment, nahisama sa napiangan ang mga alyado niyang senador nga gidahomang mibarog pabor kaniya. Si Senador Bato dela Rosa nagpabilin sa gawas sa puy-anan taliwala sa hulga sa International Criminal Court (ICC) sa The Hague; sila si Senador Rodante Marcoleta ug Jinggoy Estrada nag-atubang sa ilang kaugalingong mga kaso; samtang ang uban nga nahabilin gipili na lamang ang paghilom aron dili malambigit sa kasamok.

Dugang pa niini, bag-o lang nalutsan og warrant of arrest ang Bise Presidente gikan sa Quezon City Regional Trial Court tungod sa kasong grave threats. Dako kini nga usapin tungod kay nagpakita kini nga bisan ang usa ka impeachable official pwedeng ipatawag sa usa ka regular court alang sa iyang mga kriminal nga obligasyon, gawas sa mismong impeachment court. Kon wala ako masayop, kini ang unang higayon sa kasaysayan sa atong nasod nga ang ikaduhang labing taas nga opisyal nalutsan og warrant of arrest gikan sa usa ka kaparehas nga korte.

Dili na gyud kini basta-basta nga away-politika lamang, kon dili usa na ka bug-at nga pagsuway sa atong sistema sa balaod. Ang paggawas sa maong warrant nagbutang sa tibuok nga pamaagi sa hustisya ubos sa seryosong pagpaniid ug panglantaw sa publiko.

Sa bahin sa prosecution ug sa Department of Justice (DOJ), klaro ug direktiba ang ilang baroganan: walay bisan kinsa ang labaw sa balaod. Alang kanila, ang presidential immunity alang ra gyud sa nakalingkod nga Presidente, busa patas ang matag civilyan ug opisyal sa higayon nga adunay seryosong reklamo. Nakakita usab ang korte og probable cause aron pormal nga sugdan ang pagdungog sa kaso.

Apan kon atong paminawon ang habig sa Bise Presidente, adunay igong pundasyon ang ilang panalipod. Ang kinahanglang tan-awon mao ang konteksto—matud sa iyang kampo, ang iyang mga nakalabay nga pamahayag dili usa ka kriminal nga bahad kon dili usa ra ka retorikal ug emosyonal nga pahayag. Gawas niana, isip usa ka impeachable officer, aduna gihapoy mga espesyal nga probisyon ug proseso ubos sa Konstitusyon nga kinahanglang subayon ug tahuron.

Bisan pa man niini, kinahanglan natong sabton nga ang paggawas sa warrant of arrest dili pa nagpasabot nga nakasala o guilty na ang usa ka tawo. Nagpasabot ra kini nga ang korte andam ug may hurisdisyon nga maminaw sa mga ebidensya gikan sa duha ka bahin.

Ug tungod kay ang kasong grave threats usa ka usapin nga pwedeng piyansahan (bailable), ang pagpiyansa usa ka batakang katungod ubos sa atong balaod aron mapabilin ang iyang kagawasan samtang giatubang ang kaso.

Taliwala niining tanan, ang labing importante mao ang pagpabilin sa integridad ug pagka-independente sa atong mga institusyon. Kinahanglang patigbabawon ang due process—dili puyde nga ang huwes sa kadalanan o sa social media ang magbuot kon kinsay husto o sayop. Paminawon ang ebidensya, subayon ang balaod, ug itugyan sa korte ang paghatag og hustong desisyon nga walay gidapigan.

, ang atong hudikatura magpabilin nga maalamon ug dili magpagamit isip usa ra ka hinagiban sa politika alang sa pagpukan sa mga tawong naghupot og kaatbang nga pagtuo ug baroganan.