Bakit o­range si ­Sharmaine?

Kadalasan sa ating lipunan, kapag sinasabing “orange,” agad itong iniuugnay sa kulay o sa prutas. Hiram sa Ingles ang salitang orange, ngunit matagal na itong bahagi ng karaniwang Filipino, lalo na sa pagtukoy sa prutas. Sa kabilang banda, ang kulay na kahel ang ginagamit sa Filipino bilang katumbas ng “orange” sa larangan ng kulay.

Kumalat sa social media ang isang video tungkol sa isang ­“orange” na tila nagrereklamo sa pangalan nito at sinasabing mas nais nitong tawaging “Sharmaine.” Bagama’t malinaw na biro lamang ito, nakakapukaw ito ng mas malalim na tanong: bakit nga ba “orange” ang tawag sa prutas, at bakit kapareho rin ito ng pangalan ng kulay?

Ang prutas na “orange” ay kabilang sa genus Citrus.  Kabilang sa mga kamag-anak nito ang lemon, lime, kalamansi at dalandan. Sa grupong ito ng mga citrus, ang “orange” lamang ang pinangalanan batay sa kulay nito.

Sa kasaysayan ng wika, mas nauna ang pangalan ng prutas kaysa sa pangalan ng kulay. Ayon sa mga lingguwistang sanggunian, ang salitang “orange” ay dumaan mula sa Sanskrit n?ra?ga, patungong Persian n?rang, Arabik n?ranj, at Old French orenge bago pumasok sa Ingles. Ang orihinal na tinutukoy ng salita ay ang prutas, hindi ang kulay.

Noong unang bahagi ng kasaysayan ng Ingles, walang hiwalay na salita para sa kulay na orange. Inilalarawan lamang ito bilang “yellow-red” o “red-yellow.” Lumitaw lamang ang konsepto ng “orange” bilang kulay nang maging laganap sa Europa ang prutas na ito mula Asya at Middle East. Sa mada­ling sabi, ang kulay ay ipinangalan sa prutas, hindi kabaligtaran.

Sa Filipino naman, ang “kahel” ang ginagamit para sa kulay, ngunit ito rin ay hiram na salita at hindi orihinal na katutubong termino ng mga unang wika sa kapuluan. Ang “orange” bilang prutas ay nananatiling gamit sa pang-araw-araw na usapan dahil ito ang nakasanayang tawag sa kalakalan at agrikultura.

Maaaring isa sa dahilan ng pag-trending ng “Sharmaine” ay ang kakaibang dating ng pangalang “orange” kapag inihiwalay sa konteksto ng kulay. Sa katunayan, karamihan sa mga prutas ay hindi ipinangalan sa kulay ng kanilang balat o laman, tulad ng saging, mangga, papaya, lansones, duhat, guyabano, santol, atis, bayabas, avocado, mansanas, at ubas.

Kung tutuusin, sa karaniwang araw-araw na pananalita ng mga Pilipino, ginagamit ang “orange” kapag tinutukoy ang prutas. Ngunit pagdating sa kulay, mas nakasanayan na rin ang “orange” kaysa sa sinasabing katumbas nito sa Filipino na “kahel.” Isang patunay na sa aktuwal na gamit ng wika, hindi ito laging sumusunod sa diksyunaryo.

••••

Email- [email protected]