Mga estruktura nga 50 ,na ka tuig proteksyonan

CEBU, Philippines —  Ang mga estruktura sa Cebu nga labing menos 50 ka tuig na ang edad awtomatikong tagaan og statutory presumption nga Important Cultural Property (ICP) ug Grade II protection ubos sa bag-ong aprobahan nga provincial cultural heritage ordinance.

Ang Cebu Provincial Cultural Heritage Ordinance of 2026, nga gisulat ni Board Member Paz A. Rozgoni, giaprobahan sa ikatulo ug katapusang pagbasa atol sa regular session sa Sangguniang Panlalawigan niadtong Lunes, Agosto 24.

Ubos sa ordinansa, dili mahimong hatagan og permit sa component city o municipality ang demolition, alteration o major structural intervention sa mga estruktura nga 50 anyos pataas samtang anaa pa ang ilang presumed ICP status.

Ang maong proteksyon magpabilin hangtod nga pormal nga tangtangon ang presumption sa National Commission for Culture and the Arts (NCCA) o sa tukmang national cultural agency.

Matud sa ordinansa, ang mga estruktura nga labing menos 50 ka tuig ang edad apil sa mga kabtangan nga adunay statutory presumption sa ICP status busa sakop sa Grade II protection.

Dili lamang mga karaang estruktura ang sakop sa maong proteksyon. Apil usab ang mga obra sa Manlilikha ng Bayan, National Artist, National Hero, National Scientist, National Social Scientist ug mga giila nga Filipino Masters, ingon man ang archaeological ug traditional ethnographic materials.

Sakop usab ang archival materials o dokumento nga labing menos 50 anyos, rare books ug incunabula, mga estruktura nga gimarkahan sa National Historical Commission of the Philippines (NHCP) o mga naunang ahensya niini, tanang Gabaldon school buildings ug integral ancillary structures, ug heritage trees nga gitudlo sa Department of Environment and Natural Resources o NHCP.

Gibahin sa ordinansa ang cultural ug natural properties nga adunay cultural significance sa tulo ka lebel sa proteksyon.

Ang Grade I naglakip sa National Cultural Treasures, National Historical Shrines, National Historical Monuments, National Historical Landmarks, World Heritage Sites ug ubang heritage properties nga gideklarar ubos sa international conventions.

Ang Grade II naglakip sa declared Important Cultural Properties, archaeological sites, heritage houses, historic sites, heritage trees, nationally declared heritage zones, marked structures ug tanang Gabaldon school buildings.

Samtang ang Grade III naglangkob sa ubang cultural properties nga wala masakop sa Grade I ug II o sa mga protected area ubos sa ENIPAS Act.

Gitugotan usab ang probinsya, mga siyudad ug munisipyo sa pagdeklara sa cultural properties nga adunay local significance. Sa provincial level, ang proposed properties kinahanglan una i-review ug i-endorso sa Cebu Province Heritage Commission (CPHC) sa dili pa kini hisgutan sa Sangguniang Panlalawigan.

Sa local level, gikinahanglan ang technical evaluation, formal notice sa property owner ug mandatory public hearings sa dili pa maaprobahan ang declaration pinaagi sa local ordinance.

Gitukod usab pinaagi sa ordinansa ang CPHC isip primary policy-making, coordinating ug advisory body sa provincial government alang sa conservation, preservation, protection ug dynamic management sa tangible ug intangible cultural properties ug heritage zones.

Pangulohan ang komisyon ni Governor Pamela Baricuatro ug apilan sa mga representante gikan sa Sangguniang Panlalawigan, Provincial Engineering Office, Provincial Tourism Office, Provincial Legal Office ug Provincial Planning and Development Office. Apil usab isip ex officio members ang head sa National Museum of the Philippines-Cebu ug mga district engineer sa DPWH nga adunay jurisdiction sa Cebu. —Jonnavie Villa/MEL

Digitalization usa sa gipasigarbo ni mayor Ouano sa iyang SOCA

Gihimug-atan ni Mandaue City Mayor Thadeo Jovito “Jonkie” Ouano ang mga lakang sa siyudad aron mahimong mas livable, digitally connected ug mas aktibo atol sa iyang unang State of the City Address niadtong Agosto 28.

Matud ni Ouano, hinay-hinay nang milapas ang Mandaue sa tradisyonal nga imahe niini isip industrial ug manufacturing hub, ug karon nag-uswag isip destinasyon diin ang mga tawo mahimong mokaon, mamalit, motambong og mga kalihokan ug mogahin og panahon uban sa pamilya.Gipadayag usab niya ang pagpalambo sa public spaces sama sa Pajara Park ug Mandaue Agri-Eco Park sa Ibabao, nga pagahimoon nga unang public park sa siyudad nga walay gasto sa city government.

Sa digitalization, giingon ni Ouano nga gikan sa upat lang ka barangay ang naggamit sa electronic business permits and licensing system sa iyang pagsugod sa puwesto, kini mikabat na og 20 barangay. Tumong sa siyudad nga maapil ang tanang 27 barangay sa dili pa matapos ang tuig. Gipangandam usab ang digitalization sa ubang opisina sa city government aron mapadali ang proseso, maminusan ang pag-adto sa mga residente sa city hall ug maminusan ang human intervention.

Gihatagan og pagtagad ang kabatan-onan pinaagi sa paghatag og practice area sa mga batang tennis players ug plano nga magtukod og pickleball courts.

Gipasigarbo usab ni Ouano ang rehabilitation sa siyam ka city skywalks pinaagi sa suporta sa Mandaue Chamber of Commerce and Industry, nga walay gasto sa city government.

Gipalig-on ang police visibility ilabi na sa mga eskwelahan ug panahon sa dagkong kalihokan.

Gianunsyo sa mayor nga maglusad ang siyudad sa city-managed mental health hotline sa sunod buwan, diin unom ka psychometricians ang motubag sa mga tawag ug mohatag og initial support.

Sa pagtapos sa iyang unang SOCA, gipasalamatan ni Ouano ang business sector, barangay officials ug workers, city employees ug Sangguniang Panlungsod, lakip ang iyang inahan nga si Linda, asawa nga si Melanie, mga anak ug ubang sakop sa pamilya lakip na si Mandaue City Lone District Representative Emmarie “Lolypop” Ouano-Dizon, ug Provincial Board Member Alfie Ouano.

“The best years of Mandaue are still ahead of us,” dugang niya. (CEBU NEWS)