Titira ka ba sa imburnal?

Kontrobersiyal kamakailan ang babaing nalitratuhang lumalabas sa isang imburnal sa Makati City matapos mag-viral online. Ayon sa ulat, may kinuha lang siyang bagay na nahulog doon.

Walang tiyak na patunay kung sa imburnal siya talaga naninirahan. Pero paalala ito sa laganap na sitwasyon ng mga walang tirahan—mga batang lansangan, pulubi, palaboy, taong grasa, at iba pang nilimot ng lipunan. Matagal nang totoo sa bansa na ang imburnal ay hindi lang tambakan ng dumi kundi taguan ng tao—mga taong pinagkaitan ng disenteng pamumuhay.

Karaniwan nating iniisip na ang imburnal ay marumi, mabaho, pinamumugaran ng daga at ipis, punô ng basura, at dinadaluyan ng tubig-baha at dumi ng tao. Nandoon ang mga gas na gaya ng hydrogen sulfide, methane, ammonia, at carbon monoxide. Sa loob nito, maaari kang mahirapang huminga, manikip ang dibdib, mawalan ng malay—o sa matinding kaso, mamatay.

Ang hydrogen sulfide, halimbawa, ay gas na mabaho ang amoy (gaya ng bulok na itlog) na maaaring makaapekto sa central nervous system. Sa konsentrasyong lagpas 100 parts per million, maaari ka nang mawalan ng malay sa loob ng ilang minuto.

Ang imburnal ay tahanan ng mga pathogen gaya ng E. coli, Salmonella, Giardia, at Hepatitis virus. Ang leptospirosis (mula sa ihi ng daga) ay isa sa mga pinakakaraniwang sakit dito—isa na itong regular na banta tuwing tag-ulan. Ayon sa Department of Health, daan-daan ang nagkakasakit ng leptospirosis kada taon, at marami ang namamatay dahil sa komplikasyon.

Ayon sa ilang urban health studies, ang paninirahan sa mga ganitong espasyo ay nauugnay sa depresyon, delusyon, anxiety disorder, at trauma. Walang liwanag, walang preskong hangin, walang tiyak na seguridad—walang katiyakan.

Hindi rin pare-pareho ang anyo ng imburnal. May masisikip, malalim, mababaw, maluwag, mahaba—parang tunnel. Sa ilang bansa, mahigpit na ipinagbabawal ang paninirahan dito. Sa U.S., tunnel-like ang mga imburnal—malalim, may espasyo, at hindi kasing-baho ng kanal sa Kamaynilaan. Ginagamit pa nga minsan ng mga palaboy, ngunit agad itong sinasala ng mga city agencies tulad ng Department of Homeless Services o outreach ng NGOs.

Sa Europe, lalo na sa Germany, France at Netherlands, bahagi ng daan-daang taon ng urban planning ang sewer systems. Sa U.K., gumagana pa ang Victorian sewers mula ika-19 na siglo—pinanaanatili pa’t ginagawang bahagi ng museum tour. Sa Canada, may “storm ponds,” drainage gardens, at bio-retention areas—imburnal na may taniman, kaaya-aya at kapakipakinabang. Pinagsasama ang teknolohiya, kalikasan, at kalinisan.

Sa Tokyo, Japan, may G-Cans Project—isang dambuhalang flood control facility sa ilalim ng lupa na parang cathedral. Sa Singapore, ginagawang inuming tubig ang dating wastewater sa pamamagitan ng high-tech water treatment na tinatawag na NEWater. Isa itong halimbawa ng epektibong pamahalaang kayang pagsamahin ang agham, kaayusan, at urban design.

Ngunit sa India, gaya sa atin, may mga kanal pa ring bukás, barado, at pinamumugaran ng dumi, daga, at lungkot. Doon, gaya rito, may mga batang natutulog sa gilid ng tubig-itim. Sa ilang bahagi ng Mumbai at Delhi, may mga dokumentado ring komunidad sa ilalim ng lungsod—taong literal na naninirahan sa sewer systems.

Sa Pilipinas, ang imburnal ay hindi lang problema kundi sintomas. Sintomas ng kakulangan sa pabahay. Sintomas ng kawalan ng access sa serbisyong panlipunan. Sintomas ng patuloy na pagdami ng informal settlers na walang ligtas na tirahan. Sintomas ng patuloy na pagkakait sa karapatan ng mamamayan sa dignidad.

Sa ilalim nang maraming kalsada sa Metro Manila, may mga lunggang pinipiling puntahan hindi dahil gusto kundi dahil walang ibang mapupuntahan. At kung minsan, mas madali pa ang pumasok sa imburnal kaysa makapasok sa isang ahensiyang tutulong sa iyo.

-oooooo-

Email: [email protected]