Kamatayon sa Luyo sa Rehas

Ang balita bahin sa pagkamatay sa 37-anyos nga si Fernando Prajes sulod sa Cebu City Jail nagbilin og dakong pangutana nga nagbitay karon sa hawanan sa hustisya.

Samtang ang death certificate nagkanayon nga "sudden cardiac death" ang hinungdan, ang mga lagum sa lawas sa biktima ug ang pagduda sa iyang pamilya nakamugna og mas lawom ug mas pait nga kamatuoran sa luyo sa kamatayon niya.

Dili ikalimod, bug-at ang pasangil batok ni Prajes—ang pagpanglugos sa usa ka 11-anyos nga bata. Ubos sa mata sa katilingban, ang maong krimen giisip nga "salawayon."

Apan dinhi nato masukod ang kalig-on sa atong sistema sa balaod:

Bisan ang labing dautan nga akusado adunay katungod sa "due process" ug luwas nga pagkustodiya.

Kon tinuod nga atake sa kasingkasing ang namatyan, ngano mang adunay mga bun-og o lagum sa lawas?

Ang kasingkasing moatake sa sulod, dili man seguro molakra sa panit. Kini ang hinungdan kon nganong husto ang lakang sa Commission on Human Rights-7 pagpahigayon og investigation ug autopsy.

Ang kamatuoran kinahanglan mogawas gikan sa forensic process, dili lang sa gisulti sa papel.

Ang Bureau of Jail Management and Penology (BJMP) mao ang "guarantor" sa kaluwasan sa matag persons deprived of liberty (PDL).

Sa higayon nga mosulod ang usa ka piniriso sa bilanggoan, ang gobiyerno na ang responsable sa iyang kinabuhi.

Kon mapamatud-an nga adunay "foul play" o pagpasagad, dili lang kini isyu sa usa ka indibidwal, kondili isyu kini sa tibuok institusyon.

Ang estorya sa pamilya ni Prajes adunay gibug-aton: Giatubang na niya ang iyang kaso.

Kon mapamatud-an siyang sad-an, ang balaod ang mabilanggo kaniya.

Apan kon ang kinabuhi kuhaon sa tago nga paagi sulod sa rehas, wala na kita magsunod sa balaod—nibalik na kita sa panahon sa "mata sa mata, ngipon sa ngipon" diin ang kagubot mao ang hari.

Sa atong pagpangita og hustisya alang sa biktima sa pagpanglugos, dili nato mahimong ayohon ang usa ka sayop pinaagi sa paghimo og laing sayop. Ang kamatayon ni Prajes kinahanglan nga matuki sa tin-aw nga paagi.

Dili kita buot nga ang atong mga bilanggoan mahimong "ihawan" imbes nga dapit sa pagbag-o. Paaboton nato ang resulta sa imbestigasyon sa CHR ug NBI. 

Kay sa katapusan, ang tinuod nga hustisya dili makit-an sa laktod nga paagi, kondili sa kamatuoran nga gipatigbabaw sa balaod.