Rebolusyon sa basura
Dili gahi og ulo ang mga Sugboanon. Nga dili lang gyod motuman sa mga lagda. Dili sila mga rebelde. Nga mosukwahi sa bisan unsang isulti sa gobiyerno. Dili sila mga kriminal. Nga ganahan lang gyong molapas sa balaod.
Nahibawo sila nga gikinahanglan ang mga lagda para sa kahapsay. Nga ang gobyerno gikinahanglan pagpatigbabaw sa kaayuhan sa kinabag-an. Nga ang mga balaod maoy nibuwag sa masinugtanon nga katawhan gikan sa mga luog sa lasang. Pero gisaaran ug gipakyas sila sa makadaghan nang higayon. Dili mabasol nga naibanan na ang ilang pagsalig.
* * *
Nakat-onan nila nga ang pataka nga paglabay sa basura makahugaw sa ilang palibot. Nakatampo sa pag-awas sa mga kanal ug mga suba kada bundak sa kusog nga uwan. Nakapasamot sa bangis nga mga baha nga nikalas og mga kinabuhi ug nibanlas sa mga kabtangan. Nakahulga sa mga isda ug ubang katigayonan sa dagat.
Pero nakakita sab sila nga ang grabeng pangawat sa mga opisyal sa gobyerno maoy rason sa substandard nga kadalanan nga walay tarung nga mga kanal. Ug flood control projects nga imbes mobadlong nakapasamot hinuon sa katalagman.
* * *
Nakasabot sila nga ang pagbuwag sa mga basurang malata ug dili malata makatabang sa paglugway sa lahutay sa landfill sa Binaliw. Pero nahugno sila nga ang gibuwag nilang mga basura naipon ra pagbalik dihang gidam-ok sa mga trak.
Nahimangod sila nga ang materials recovery facility (MRF) sa kada barangay nga gimando sa Republic Act No. 9003 (Ecological Solid Waste Management Act of 2000) wala tukora. Kay gipalabi ang mas kapanguwartahan nga pork barrel projects.
* * *
Maayong sinugdanan pagpapas sa ka walay salig sa katawhan ug pagpugos sa gobyerno pagtarung pagkolekta sa basura ang pagsunod sa “Pay-as-you-throw” (PAYT) system sa Bayawan City, Negros Oriental, nga maoy yawe sa hapsay ug humot nilang landfill:
Mopalit og P2 nga sticker sa barangay;
Ipapilit ang sticker sa kada sako sa basura (mas gamayng basura mas gamayng mabayran); ug
Kon walay sticker, o kon gisagol ang mga basura, laktawan sa garbage trucks ug multahan ang tagbalay.
Molampos ang sistema kon dugangan ang garbage trucks ug tukuron ang MRF (para sa dili malata) ug composting facility (para sa malata) sa kada barangay.
* * *
- Latest
