Kalisangan nga mga utang sa Pilipinas

Sa Eninglis pa, matud ni Aven Piramide: “Horrifying national indebtedness.” Mga utang nga nagkadako matag puli sa mga bag-ong administrasyon. Of course this is expected tungod kay sa paglabay sa katuigan, monunot usab ang pagmahal sa tanang kinahanglanon, motaas ang gasto, ug natural maapaktohan usab ang budget ug ang atong pagpangutang.

Maghisgot kita’g utang, walay nasud sa tibuok kalibutan, bisa’g unsa ka adunahan nga walay utang. Ania ang google: “The countries with the most debt vary by measurement, but the United States leads in total dollar value of government debt (over $38 trillion).”

Tan-awa, kapin sa 38 million US dollars ang utang sa America, nga maoy atong giisip nga labing adunahan ug labing gamhanan nga nasud sa tibiok kalibutan. Unsa na kaha ang Pilipins?

Ania ang 2025 google estimates sa nag-unang mga nasud nga dagku og mga utang: 1. United States - $38.3 trillion; 2. China, $18.7 trillion; 3. Japan - $9.8 trillion; 4 United Kingdom - $4.1 trillion; ug 5. France - $3.9 trillion.

Note nga hilabihang dakua sa utang sa America, wala ra sa kumingking ang utang sa ubang mga nasud. Pananglitan, samtang kapin sa $38 trillion ang utang sa America, ang China $18,7 trillion lang ug ang France, $3.9 trillion lang.

Komusta ang atong nasud? Balik ta sa google: “As of late 2024/early 2025, the Philippines' national debt is around P17.46 trillion (approx. $300 billion USD). Maayo na lang kay waa makaabot og trillion US dollars.

Matud pa, nakadugang sa atong utang, mao ang nagpadayon nga mga infrastructure projects, sa atong nasud, ang kang Duterte nga Build, Build, Build project ug kang PBBM nga Build More projects. Ingonman, nakadugang usab sa atong mga utang mao ang pandemic-related nga mga gasto.

Balik ta ni Aven. Nahinumdon siya ni Andrew Jackson, usa ka military man, nga nahimong pangulo sa America (sevent president), “and who was known for his populist politics that he earned the label People’s President.”

Ang bantugan nga pamahayag ug pahimatngon ni Jackson mao: “Live within your means, never be in debt.”

Lisud ni. Bisan gani ang America, naputos man sa utang. Hinuon, kon, dili lang mahisalaag ang kwarta nga giutang, dili mahipunta somewhiere, adto g’yud sa intended nga mga proyekto, dili man dautan ang pagpangutang. Mahimo gani, utang pa more.  

Ang nangaging mga administrasyon, gikan ni Marcos Sr. hangtud nila ni, Cory Aquino, Fidel Ramos. Erap Estrada, Gloria M. Arroyo, Noynoy Aquino, ug Digong Duterte, silang tanan, pulos nagbilin gayud og mga utang, nga kon totalon, bisan kono ang wala pa matawo nga Pinoy, anaa pa sa sabakan sa inahan, apil na’g bayad sa maong mga utang.

Niining tulo ka tuig nga pamunoan ni Marcos Jr, pila kaha ang nadugang nga utang sa atong nasud?

* * *

Unsa may Filipino time? Ang kanunay nimong pagka-late sa mga appointments, nga gi-schedule for 3:00 p.m., apan nitunga pagka-alas 7:00 na, mao kana ang Filipino time. Nahimo na kining kabahin sa atong tradisyon ug kultura; wala kita mohatag og bili (value) sa oras, ato lang giusik-usikan. Hinuon, usahay tuyoun nato pagpa-late, kay magpa-importansiya, ug mag-dramatic entrance dayon.