Ang linog sa kalibotan sa mga bata

Usa sa grabeng naapektohan sa 6.9 magnitude nga linog ilabi Northern Cebu mao ang mga bata kinsa nangalisang pagmaayo gumikan sa ilang nasinatian nga grabeng pagsuway sa linghod nilang pangidaron.

Sama sa mga bata nga nanimuyo mismo sa epicenter sa linog ang dakbayan sa Bogo. Gihatagan karon og hugot nga importansya ang kahimtang sa mga bata sama nalang sa Tent City alang sa mga nagub-an og panmalay nga gidesenyo alang usab sa kaayohan sa mga bata.

Nibisita ako sa Tent City niadtong adlaw'ng Sabado ug akong nakita nga inatiman gyud ang mga tawo nga nanimuyo didto. Dili man susama sa hotel ang ilang kahimtang apan dunay bisan gamay nga dignidad ang mga tawo nga temporaryong nagpuyo sa Tent City nga gitukod sa Philippine Red Cross ug sa Department of Public Works and Highways nga maoy nag-develop sa area.

Katambayayong nila ang Department of Social Welfare and Development nga maoy nag-andam sa pagkaon sa mga residente sa Tent City. Tinuod libre sila sa pagkaon, limpyo nga tubig nga mamahimong mainom, libre ang ilang kuryente ug butangan pa usab og libreng wifi nga magamit sa mga nanimuyo sa temporary shelter.

Igo-igo ra ang gidak-on sa matag tent nga puy-an sa usa ka pamilyahan nga adunay napulo ka mga miyembro. Init hinuon kong adlawan ug tugnaw pud panahon sa kagabhion, apan alang sa mga tawo nga mas maayo kini kay luwas ug dili na sila mabalaka sa mga kusog nga aftershock.

Balikan nako ang kahimtang sa mga bata. Nagbutang og child-friendly space sa Tent City nga magamit sa pagproseso sa debriefing nga gitawag na karon og psycho-social aid sa DSWD.

Mahinungdanon kaayo kini aron sa pag-ayo sa samad sa emotion sa mga bata, pagwagtang sa trauma nga ilang gihambin. Kay kong dili kini madali makamugna og dautang epekto sa kinatibuk-ang pagkatawo sa bata ang iyang bad experience.

Naabtan nako ang grupo sa mga bata nga nagduwa sa Tent City. Malipayon kaayo sila apan makita gihapon sa ilang mga mata ang kabalaka ug kahadlok. Duha sa akong naestorya misaysay sa dili nila makalimtan nga kasinatian nga hapit na sila madisgrasya human nangagusbat ang ilang balay tungod sa linog.

Kasagaran kanila hangtud karon duawon sila sa dautang damgo nga timailhan gyud nga dunay trauma ang mga bata.

Pipila sa mga timailhan nga na-trauma ang bata mao ang dali kaayo masuko o sapoton, walay gana sa pagkaon, dili makighugoyhugoy sa mga tawo nga gikinahanglan nga ma-overcome nila. Kay kong dili maproseso, posibleng makaapekto sa iyang panghunahuna sa umaabot.

Alang sa uban moingon ra nga bata pa man sila malimot ra na inig ka dako na nila. Apan matud sa usa ka experto nga dili ingon niana ang realidad kay motumaw gyud usa ka adlaw niana ang epekto sa trauma sa usa ka tawo. Busa mintras sayo pa sulbaron na kini.

Usa sa gipaneguro karon sa mga ahensiya sa kagamhanan ang kaluwasan sa mga tawo gikan sa mga tawong dautan nga mobiktima kanila kong adunay kahigayonan diin mo-take advantage sila sa kahuyang sa mga bata nga dali ra mabiktima. Dili lang sa mga bata apil na sa mga babaye gikinahanglan nga mag amping.

Gihimug-atan usab ang pagrespeto sa katungod sa mga bata ilabi na karon nga adunay daghan nga mokuha og hulagway kanila kay i-content sa social media. Matud sa DSWD nga dili unta kini himoon ug kong dili kalikayan i-blur ang nawong ug itago ang identity sa mga bata.

Usa kini sa pamaagi nga mapreserbad ang dignidad sa mga bata. Mahimong karon misugot apan ini'g dako na nila ug makita ang ilang nawong sa social media ug ayha pa niini na-realize nga gusto diay niyang mag pribado sa kinabuhi apan uwahi na unya ang tanan kay naka upload na sa social media ang nawong niini.

Bata pa man sila pero respetohon sa mga dagko ang ilang katungod.

Sa kalibutan sa mga bata mahimong  mosulod ang mga dagko apan dili manghilabot, inay ato silang panalipdan gikan sa mga dautan nga nagpaabot lang kanus-a makabiktima.