Raket sa ulcer
Pila na ka sakit nga katambalan unta apan gituyo nga wa pangitai og epektibong tambal aron pagpalambo sa negosyo sa pantalya nga mga medisina? Nitumaw ning pangutana human nasubli pagbisto karong bag-o ang usa sa labing dakong eskandalo sa medisina nga napamatud-an kapin sa tulo ka dekada nang nilabay. Apan padayong gitagoan gikan sa kinabag-an sa mga pasyente aron pagpanalipod sa gibanabana nga $8 bilyones (dul-an sa P350 bilyones) nga industriya.
Nabasahan nako ang labing uwahing libro nilang Steven Levitt (ekonomista) ug Stephen Dubner (peryodista) kansang unang libro nga “Freakonomics” nihalin og minilyon ka kopya. Usa sa mga sugilanon sa ilang “Think Like a Freak” mao ang paglilong gikan sa mga pasyente nga kagaw ang hinungdan sa ulcer, di tensiyon ni hang nga pagkaon.
* * *
1981 pa nga nakaplagan sa mga doktor sa Australia nga silang Robin Warren ug Barry Marshall nga kagaw (Helicobacter pylori) ang tinuod nga hinungdan sa ulcer. Busa kon tambalan og antibiotics hingpit nang mabadlong ug di na magbalikbalik og hasol sa mga pasyente nga mapugos sa pagtomar og mahalong mga tambal matag adlaw.
Apan higanteng mga kompaniya ang naghimo sa pantalya nga mga tambal sa stomach ug intestinal ulcers. Kon dasonan silang Warren ug Marshall mahimong mosaka ang halin sa baratuhon nga antibiotics apan mapapas ang mga tambal nga nihatag nila og ginansiya nga $8 bilyones matag tuig.
* * *
Mao nga sa niaging 33 ka tuig gipakauwawan ug gibugalbugalan silang Warren ug Marshall. Usa sa gikuwestiyon pag-ayo sa ilang kaubanang doktor mao ang pag-inject ni Marshall sa iyang kaugalingon og daghang “H. pylori” aron pagmatuod nga ang mga kagaw maoy tinuod nga hinungdan sa ulcer.
Wa hinuon sila makawang. Nadawat nilang Nobel Prize sa medisina niadtong 2005, o 24 ka tuig human sa ilang pagtuon. Bisan gidasonan na sa Nobel siyam ka tuig nang nilabay, ambot pila ra ka doktor ang nitug-an sa mga pasyente nga maayo sila og antibiotics ug di na kinahanglang magtomar sa tibuok kinabuhi sa mahalong mga tambal nga igo lang mopakalma sa kahapdos ug di gyod makapapas sa ilang ulcer.
* * *
Ang H. pylori nagpuyo sa tiyan sa katunga sa katawhan sa tibuok kalibotan. Sa kabos nga mga nasud sama sa Pilipinas hapit tanan natakdan sa kagaw. Nga nagsugod sa pagkabata pa ug magpabilin sa tibuok nga kinabuhi. Di hinuon masakit ang kasagaran sa mga pasyente. Apan 10-15% nila maigo sa ulcer.
Si Lord Robert May sa Oxford, Presidente sa Royal Society, nihulagway sa trabaho nilang Warren ug Marshall nga usa sa labing radikal nga kausaban sa niaging 50 ka tuig sa pagpanambal. Apan bisan ang Nobel Prize wa makabuntog sa usa sa labing dakong raket sa atong panahon.
- Latest
