Ang party-list system nga gisugdan pinaagi sa Akta Republika 7941 niadtong 1995 gituyo sa pagbutang sa mga nagpanday sa 1987 nga Konstitusyon aron kahatagan og tingog ang mga “marginalized” ug “underrepresented” didto sa Ubos Balay Balaoranan.
Gituyo kini aron sa pag-promote sa tinuoray’ng demokrasya, pagpa-apil sa katawhan sa proseso pagpanday og balaod ug pagpakusog sa mga partido political pagsagop og politika nga magbase sa plataporma. Ang gilikayan niini nga masagolan og mga politikong oportunista.
Sa unang eleksiyon sa party-list, mikalit ka-alegre ang Kongreso tungod sa daghang mga militanteng grupo nga nakakuha og usa ngadto sa tulo ka “slot” sa Ubos Balay Balaoranan. Nakita ang tinuod nga demokrasya tungod kay hasta ang mga partido nga nagsagop og pagtulon-an sa mga walhon naka-apil-apil na sa panggobyerno pinaagi sa party-list system.
Apan sa kanunay, ang usa ka balaod ma-abusohan gayod. Sa 2010 nga eleksiyon, adunay party-list nga ang anak ni Pres. Gloria Arroyo nga si Kongresista Mikey Arroyo ang first nominee, adunay laing partido nga nominado usab si Energy Sec. Angelo Reyes. Kun makadaog, mahimo na silang representante sa mga security guards ug drayber, mga sektor kang kansang pagkinabuhi wala gani nila masinati.
Adunay party-list usab nga gihimo na nga gatasan sa mga oportunista.
Adunay party-list nga gihimo na usab nga “family affairs” diin ang mga nominado niini anak, linudhan sa kasal ug ig-agaw.
Kini nga mga sitwasyona nagsilbing kagaw nga naghinayhinay og kitkit sa nindot unta nga pilosopiya sa party-list nga mao ang paghatag og kahigayonan sa mga marginalized ugunderrepresented sector maka-apil sa panggobyerno.