Manok talisayon nga hinatag sa mangtas

Dihang nahiagi si Metro sa may balay nilang Nang Tolyang kalit lang siyang gitawag niini. Ug kay gikan pa man si Merto sa bag-o pa lang nahuman nga tigbakay ug may dala siyang bihag, kay midaog ang iyang gitari nga manok mipauli dayon si Merto. Ug nahalingi sa tawag sa biyuda ug unya mihunong si Merto. “Ngano, Nang Tolyang?” ni Merto pa nga mitan-aw habig sa biyuda.

“Akong paliton ang dala mong bihag,” niini pa nga nagpahiyom. “Dili ni nako ibaligya, Nang Tolyang. Aw, kun gusto ka, pikason lang nako ni ug ang tunga akong ihatag nimo,” ni Merto pa.

“Salamat kun mao na, Merto,” sa biyuda pa nga mapahiyumon uyamot. Ug gidawat sa biyuda ang tinunga nga lawas sa bihag nga gidunol ni Merto. Unya, namulong si nang Tolyang, “Ari unya karong hapon diri sa balay kay ihatag nako nimo ang manok talisayon ni Menciong. Patay na bitaw si Menciong. Isog ra ba nang manoka, Merto. Ambot kadiin na palita ni Menciong kay dihang gisuwayan na’g kawat ni Miyok, ang kawata’g manok dinhi sa atong baryo, gituhik ug gilabkan man kini ug maayo lang gani kay wala mabulhog ug dali kaayong nakadagan ang kawatang dako...”

Nahimuot si Merto sa iyang nabati. Mahilig siya’g manok, labi na’g isog kini ug dunay sinyal. “Salamat, kun mao na, nang Tolyang, maayo nang gamon nako aron maoy akong itari sa tigbakay dinhi sa ato kada Sabado...”

Tuod, gikuha gyud ni Merto ang manok nga talisayon sa ilang Tolyang. Hiabtan pa ni Merto si Tolyang nga nagtapis og tualya kay bag-ong nahuman sa pagkaligo. Gitutokan ni Metro ang bayhon ni Tolyang kinsa nagtapis pa og tualya. Hinuon, maguwang og unom ka tuig si Tolyang kang Metro apan anaa lang gihapon kang Tolyang ang kabigot ug kabus-ok sa lawas. Mestisahon kini si Tolyang ug wala pa kaagi’g panganak kay baog kadtong iyang bana nga si Menciong. Nakapanglad-ok si Merto sa hilom kay bisa’g ulitawong guwang na siya may pangandoy pa siya sa pagminyo.

Unya iyang gidala ang manok talisayon sa iya nang paglakaw. Tuod, dihang gitari ni Merto  ang manok talisayon, nakabuno dayon kini. Ug matag kabuno niini iyang ihatag kang Tolyang ang bihag. Tungod sa pagsige’g kabuno sa talisayon nakuwartahan si Metro ug nakapatukod siya’g karenderya ug nakapausab siya sa ilang balay. Unya usa ka gabii, iyang nakita ang iyang manok nga nakagawas sa tangkal niini. Milakaw kini’g hinayhinay. Giduol ni Merto  apan misutoy hinuon kini’g dagan ug maong gigukod na lang ni Merto didto kini mopaingon sa balay ni Tolyang ug misulod sa daan niining tangkal dayon mibirigbirig.

“Uy, Merto, nia ka man diay, dali dayon, may giluto kong nindot nga potahe,” ni Tolyang nga nagpahiyom ug mora’g may kahulogan ang pahiyom niini. Ug kay hapit na man musawop ang adlaw mora’g nanagkot na lang og kandila si Tolyang. Pagsaka gyud ni Merto  maoy iyang nakita si Tolyang nga nagsul-ob og nipis nga sinina ug mihulma ang kabus-ok sa lawas niini. Unya mikaon si Merto sa gilutong potahe ni Tolyang. Gilamian si Merto sa mora’g unod sa baka. Unya mora’g migimok ang lawas ni Merto ug nanginit. Wala siya makasabot. Gusto siya’g tawhanon nga kahidlaw, lawasnon nga katagbawan. Ug wala niya tuyoang iyang giduol ug gigakos si Tolyang. Mibawos pud paggakos si Tolyang ug nangatumba silang duha sa salog. Ug pagkahuman, mipahiyom si Tolyang nga namulong, “Merto, kay patay na man si Menciong, ikaw na ang akong ipuli kaniya. Oo, ungo ko, usa ka mangtas nga ungo ug kanang manok talisayon ungo pud na nga manok kay gibutangan na ni Menciong sa iyang gahom pagka-ungo kay nakakaon ka’g unod nga patakod nako nimo, he, he, he, he, sige lang gud, total, mahal mo bitaw ako, di ba?”

Wala dangti’g dugay mitumaw ang manok talisayon ug mibato’g kini sa abaga ni Merto ug mituktugaok, “tuktugaokkkkkk. ..tuktogaokkkkk...si Mertooo bana na gyud ni Tolyang puli kang Menciong... tuktogaokkkk...!!” (Kataposan)