EDITORYAL — Saan napunta ang pera?

PATULOY ang impeachment trial ni Vice President Sara Duterte. Kamakalawa, naungkat ang mesa, silya, printers, gamot, pagkain, cash rewards, gym bags, at mga pangalang kahina-hinala. May kaugnayan ang mga ito sa paggamit ng confidential funds ng Office of the Vice President. Ayon sa testimonya ng state auditor, maraming red flag sa paggastos at pag-liquidate ng daang milyong piso.

Hindi pangkaraniwang pondo ang confidential fund. Dahil lihim ang operasyon, limitado ang pagsusuri ng publiko. Pero hindi ibig sabihin nito na puwedeng palitan ng acknowledgment receipt ang maayos na resibo, o gawing sapat ang listahan ng pangalan kahit walang malinaw na dokumentong nagpapatunay kung sino ang tumanggap at para saan talaga ginamit ang pera.

Kung ang gamot at pagkain ay ginamit bilang reward sa informant, dapat malinaw kung anong impormasyon ang naibigay, anong operasyon ang naisagawa, at anong resulta ang nakuha. Hindi sapat ang “basta confidential”. Kapag pera ng bayan ang pinag-uusapan, kailangan pa rin nang malinaw na paliwanag ukol dito.

Mas nakababahala ang paggamit ng mga alyas o pangalang hindi matukoy. Naging sikat  na ang pangalang Mary Grace Piattos, pero hindi lang siya ang binanggit. May iba pang pangalan na lumutang. Kung may butas sa patakaran na hindi malinaw kung bawal o puwede ang paggamit ng alyas sa liquidation documents, dapat isara agad. Ang gray area sa public funds ay mitsa na pagsimulan sa abuso.

Dito lumilitaw ang problema sa confidential funds: malaki ang tiwala, pero mahina ang bantay. Sa maraming pagkakataon, post-audit na lamang ang nagagawa ng Commission on Audit. Ibig sabihin, nagastos na ang pera bago pa makita ang posibleng iregularidad. Kapag ganoon, ang tanong ay hindi lang “saan napunta ang pera?” kundi “bakit pinayagan ang sistemang puwedeng maglabas ng pera nang halos bulag ang publiko?”

Hindi rin katanggap-tanggap ang palusot na hindi accountable ang pinuno ng ahensya dahil hindi siya ang mismong payee ng tseke. Ang head of agency ang nag-aapruba, nangangasiwa, at may tungkuling tiyaking sumusunod ang opisina sa patakaran. Kung hindi siya mananagot, e sino kaya?

Ang confidential fund ay hindi personal na alkansiya. Hindi ito blank check. Hindi ito magic envelope na kapag nilagyan ng salitang “confidential” ay ligtas na sa mga pananagutan. Kung may tunay na panga­ngailangan ang ilang ahensiya sa lihim na operasyon, dapat itong mahigpit na limitahan, bantayan, at i-audit. Pero para sa mga civilian agency tulad ng OVP na walang malinaw na national security mandate, panahon nang tanungin kung kailangan ba talaga nila ng ganitong pondo. Sa mga nakaraang Vice President ng bansa, walang ganitong pondo—tanging si Sara lang.