EDITORYAL - Simula ng impeachment trial

NGAYONG araw na ito sisimulan ng Senado ang impeachment trial ni Vice President Sara Duterte. Hindi ito ordinaryong bangayan ng mga kampo. Ito ay seryosong pagsubok sa Senado, sa ebidensiya, at sa kakayahan ng mga institusyon na papanagutin ang makapangyarihan nang hindi isinasantabi ang pagiging patas.

Mabigat ang mga paratang: umano’y maling paggamit ng confidential funds, unexplained wealth at isyu sa SALN, umano’y bribery at procurement irregularities sa DepEd, at umano’y pagbabanta laban kay President Bongbong Marcos Jr., First Lady Liza Araneta Marcos, at dating House Speaker Martin Romualdez. Dahil dito, natural lang na mataas ang interes ng publiko. Ngunit kailangang tandaan: hindi pa hatol ang impeachment complaint. Ang akusasyon ay dapat patunayan.

May karapatan si Duterte sa abogado, sa depensa, at sa pagtutol sa ebidensiyang sa tingin ng kanyang kampo ay hindi dumaan sa tamang proseso. Hindi dapat ma-convict ang sinuman dahil lamang maingay ang opinyon ng publiko o galit ang kabilang panig. Pero hindi rin dapat gawing kalasag ang due process para umiwas sa mahihirap na tanong. Ang due process ay daan para lumabas ang katotohanan, hindi para ito takpan.

Kaya mabigat ang tungkulin ng prosecution. Hindi sapat ang press conference, banat, o sound bite. Kailangan nilang ipakita ang malinaw na dokumento, matibay na testigo, at lohikal na koneksiyon ng ebidensiya sa bawat paratang. Mabigat din ang tungkulin ng defense. Kung sinasabing politically motivated ang kaso, ipakita kung bakit. Kung sinasabing walang basehan ang paratang, sagutin ito sa tamang forum.

Pinakamahalaga, ang mga senador ay dapat kumilos bilang senator-judges, hindi kakampi, kaaway, o social media influencer. Dahil kailangan ng dalawang-katlong boto para ma-convict ang isang impeached official, bawat senador ay may mabigat na responsibilidad. Hindi ito entablado para magpasikat o maghanda para sa susunod na eleksyon. Dapat silang makinig, magtanong, at magdesisyon batay sa ebidensiya, batas, at konsensiya.

Hindi dapat gawing teleserye ang trial na ito. Hindi ito simpleng Marcos laban sa Duterte. Mas malaki ang isyu: public office is public trust. Kung may ebidensya, dapat may pananagutan. Kung kulang ang pruweba, dapat pairalin ang presumption of innocence.

Ang Senado ay hukuman, hindi entablado. Ang kailangan ngayon ay hindi ingay, kundi katotohanang lalabas sa paraang patas, malinaw, at may pananagutan.