Nganong karon pa man?

June 3 headline sa The Freeman nindot ug makadasig kaayo: “To combat floods: City steps up de-clogging operations.” Nia: “The Cebu City Government alongside the Department of Public Works and Highways (DPWH) is intensifying its drainage de-clogging operations as part of a wider flood-mitigation program to safeguard communities from recurring flood risks.”

Nindot, di ba, at least galihok ang dakbayan ug ang taga-public works agency, pagsulbad niining perennial problem sa pagbaha ug paglunop. Apan, nganong karon pa man, nga sa atong pagsuwat niini, nag uwan-uwan na man? Mas sayon ang pagtrabaaho sa ting-init. Hinuon, wala pay klaro kon nag-rainy season na ba kita karon kay off-and-on man ang ulan.

Hinuon, tingali dugay na sila nga naglihok bahin niini, wala lang ko kahibawo (ug nganong pahibaw-on man sad ko?).

Anyway, sa tigum nga gihimo, uban ni Mayor Nestor Archival ug sa mga stakeholders, nilutaw ang pagka-kinahanglanon sa paghiusa sa aksyon (coordinated efforts), pag-maintain sa drainage networks sa dakbayan.

Buot sa dakbayan nga ibalik ngadto sa San Rafael Sanitary landfill sa Aloguinsan, ang pag-dispose sa city’s waste, nga matud sa google, is financially and environmentally unsustainable, serving only as an expensive, short-term "band-aid solution.”

Ania ang cost breakdown for transporting garbage to distant Aloguinsan, sumala sa google: P3,906 per ton for private hauling and disposal services (inclusive of trucks, manpower, and tipping fees). Previously nagbayad lamang kita og P1,100 per ton tipping fee sa Binaliw landfill.

High hauling costs strain waste budgetCherry Ann ViradorA DEADLY landfill collapse and rising emergency hauling fees force Cebu City leaders to evaluate long-term infra...

Sa inadlaw nga garbage output of 600 to 700 tons, nagbayad o magbayad kita roughly og P2 million every single day. Ka dakung gasto niini, kon husto ang computation sa Google.

Tinuig nga projections kon gamiton continuously for a full year the Aloguinsan arrangement, is projected to drain P1 billion to P1.2 billion annually. Ang total solid waste management budget sa dakbayan, nikantidad lang og P517 million.

Apan ang waste management, matud ni Archival “is central to flood prevention. Kon limpyo ang atong drainage system, dali natong kalikayan ang pagbaha. Apan dili kini trabaho sa gobyerno lamang, kundili, kaakohan usab sa katawhan. Maoy gikinahanglan ang kooperasyon ug pagtinabangay sa matag-usa kanato, ug ang pag-support sa kampanya sa tukma ug responsable nga pag-dispose sa basura.” hangyo ug awhag sa mayor.

Mga observation ni Konsehal Joel Garganera, isip chairperson sa Committee on Environment:

Kinahanglan ang dakbayan sa Sugbo mag-establish og proper solid waste management system; Kinahanglanon usab ang solid waste management (SWM) infrastructure, kon buot kita nga masulbad ang problema pag-dispose basura, kay sa pagkakaron, it is still an open dumpsite.

By the way, ang Aloguinsan dili kay landfill site lamang, kundili, matud sa google: “Is particularly famous for its tranquil eco-tourism and pristine natural landscapes.” Adunay mga tourist spots, sama sa Bojo River: A globally recognized, multi-awarded eco-cultural destination; Hermit’s Cove: A secluded, white-sand beach, highly rated for swimming and snorkeling;

 Baluarte Heritage Park: An old Spanish-era stone fort that served as a watchtower and now offers scenic, elevated views of the strait; The Farmhouse: A rustic inland attraction offering countryside relaxation and farm-to-table local food.

Welcome, then to Aloguinsan.