Binaliw landfill sirad-an

CEBU, Philippines — Nilabay na ang 72 ka oras human nahitabo ang pagkatumpag ang landfill sa Prime Integrated Waste Solutions, Inc. sa sitio Kainsikan sa Barangay Binaliw, sa bukirang bahin sa Dakbayan sa Sugbo apan malaumon gihapon ang mga kabanay sa mga biktima lakip na si Mayor Nestor Archival nga buhi pa ang mga natumpagan sa materials recovery facility (MRF).

“We’re still hoping that there will be people who are alive so that’s why we continue on the search and rescue operation,” suma pa ni Archival.

Gikalipay sab ni Archival nga nitabang ang Apex Mining Co., Inc. nga gikan sa Davao de Oro ug nagpahuwam og dagkong boom cranes nga motabang sa paghabwa sa basura aron matultulan ang mga wala pa nasalbar.

Gawas sa boom cranes, adunay heavy equipment nga gigamit sa operasyon sama backhoe, telehandlers, dump truck, prime mover, manlift ug floodlights.

Gipasabot sab ni Archival nga dili sab lalim ang mga pagpahigayon sa search and rescue operation kay talandugon kaayo ang tanang makita sa site ug peligro para sa rescue team.

“We go very slow and careful. We cannot just simply cut the pieces, because there is a gas spewing, if it will have a big spark, it will catch fire. It will be very disastrous to the people who are trapped and to our rescuers,” esplikar pa ni Archival.

Gidasunan kini ni Konsehal David “Dave” Tumulak kinsa tsirman sa Cebu City Disaster Risk Reduction and Management Council sa pag-ingon nga dili lang ang mga biktima ang risgo ang kinabuhi apan lakip sab ang mga rescuers.

“Risky kaayo ang kakuwang og equipments sa atong rescuers kay it poses first, health hazards, second is the gas, third is the structure beneath the rubble,” suma pa ni Tumulak.

Kuwang sa ekipo

Matud pa ni Tumulak, gawas nga walay igong heavy equipment ang syudad, wala say breathing apparatus mao nga limitado ra kaayo ang gidugayon sa matag rescuers sa pagsulod sa ilawom.

Tungod sa kakuwang sa kahimanan, matud pa ni Tumulak nga kinahanglan nga modeklarar ang syudad og state of calamity sa Barangay Binaliw aron nga makapagawas og disaster budget.

Isip tsirman sa CCDRRMC, nihangyo kini og P40 milyones aron makapalit og mga gikinahanglan nga ekipo sa pagpahigayon og rescue operations.

Gitug-an ni Tumulak nga walay magdahom sa maong panghitabo bisan pa man og nakita na niya nga adunay senyales sa pagdahili sa basura human sa Bagyong Tino.

Sobra ka basa

Base sa situational report sa Mines and Geosciences Bureau (MGB) Region VII human ilang site investigation niadtong Enero 9, uban sa koordinasyon sa Department of Environment and Natural Resources VII, Environmental Management Bureau (EMB VII), ug Cebu City Environment and Natural Resources Office (CCENRO),  ang posibleng hinungdan sa pagdahili mao ang sobrang kabasa (oversaturation) sa landfill waste tungod sa sagunson nga pag-uwan sa milabay nga mga semana.

Nahisgutan usab sa report nga posibleng kuwang sa geotechnical ug engineering considerations ang nagdumala  ilabina sa kalig-on sa waste stockpiles, kahimtang sa mga bakilid (slope conditions), ug ang sistema sa landfill benching.

Nakita sa mga imbestigador nga ang landfill cells nahimutang sa daplin sa usa ka bakilid samtang ang MRF naa sa amihanang utlanan sa pasilidad.

Gibanabana nga ang gitas-on sa landfill moabot ug mga 35 metros gikan sa yuta nga adunay benching sa matag unom ka metros.

Tungod sa kabug-aton sa basura nga midahili nagusbat niini ang MRF  ug naguba ang pipila ka leachate pipes nga gikabalak-ang maka kontaminar sa lugar.

Giisip na karon sa DENR nga danger zone ang lugar ug gitambagan ang mga residente nga nagpuyo sa duol nga mobalhin sa mas luwas nga mga lugar.

Padayon pa ang search and rescue operations samtang nagpadayon ang imbestigasyon.

10 patay

Sa gipagawas nga datus gikan sa Management of the Dead and Missing nga nisaka na sa siyam ang napalgang patay, 18 ang anaa sa tambalanan ug 26 ang nagpabiling missing.

Binaliw landfill sirad-an

Tungod sa maong trahedya, gimando sa DENR nga ipasira ang Binaliw Landfill ug nipagawas kini og Cease-and-Desist Order (CDO) batok sa PIWSI.

Ang CDO gipagawas subay sa EMB Memorandum Circular 2007-002, nga naghatag og katungod sa EMB Regional Director sa pagpahunong sa operasyon sa usa ka pasilidad kung hulga kini sa tanan ilabi na sa kalikopan.

Karon nga gipasirad-an ang PIWSI, nitugot na ang Barangay Polog sa Lungsod sa Consolacion nga makalabay og basura ang Dakbayan sa Sugbo sa pribadong landfill sa maong lungsod.

Una niini, usa ka kagawad sa maong barangay ang nibabag  niini apan nasabutan human sa tigom nga gitambungan sa nagkadaiyang stakeholders ug sakop sa Department of Public Services nga temporaryong tugutan ang syudad nga makalabay sa basura didto.

Matud pang Archival mangita gihapon ang syudad og solusyon nga masulbad kining krisis sa basura ilabi na nga gitan-aw nga mas modoble ang basura karong panahon sa Sinulog.

Senate inquiry

Gihangop ni Archival ang tinguha ni Senador Imee Marcos sa pagpahigayon sa Senate inquiry may kalabutan sa Binaliw Landfill ug uban pang landfills sa nasud kung natuman ba gyud sa tanan ang mga probisyon  sa Republic Act No. 9003 o Ecological Solid Waste Management Act of 2000 ug Philippine Clean Air Act (Republic Act No. 8749).

Sumala pa ni Archival, aduna usab siyay tinguha nga mopadala ug sulat sa Senado aron magpakisayod kung unsay ilang baruganan ug plano may kalabutan sa waste to energy sa nasud.

Gusto magpakisayod ang mayor kung unsay tukma nga direksyon  sa gobierno may kalabutan sa paghatag og sulbad sa problema sa basura.  (BANAT NEWS)