Paghinulsol mo!

CEBU, Philippines — Naghatod og kusganong pahimangno batok sa kurapsyon si Cebu Archbishop Alberto Uy atol sa Sugboanong Pakigbisog Kontra Korapsyon (SuPaKK) rally kagahapon, Nobiyembre 30,  sa panawagan niini sa katawhan nga pamalandungan ang epekto ug dakong kadaot sa kurapsyon ug kinahanglang modemanda og hustisya ug papanubagon ang tanang mga opisyales sa gobyerno nga nalambigit niini.

Sa iyang pamulong, gihangyo ni Uy ang katawhan nga molingi sa ilang mga tapad ug mosulti: “Kung wa pay kurapsyon, mas sayon kaayo ang kinabuhi sa daghan kanato.”

Matud pa niya ang kurapsyon sa nasud dili lamang milyones o bilyones nga kwarta ang nawala kondili trilyones ka pesos gyud sulod sa daghang nangaging mga katuigan.

“Kung ang maong kuwarta gigamit sa pagtukod og mga balay ug tambalanan, wala na untay pasyente nga maghigda sa mga agianan sa ospital. Kung gigamit sa pagtukod og mga tulunghaan ug hatag og eskolar, daghang kabus nga estudyante ang nakaeskwela. Kung gisustentuhan pa ang mga mag-uuma ug mangingisda, dili na unta kinahanglan moangkat og daghang pagkaon. Kung gitagana sa housing, wala na untay mga walay puloy-anan ug mikunhod ang mga iskwater. Ug kung gigamit sa kalsada, daghang disgrasya ug grabe nga trapik ang malikayan,” matud pa sa Arsobispo.

“Ang mga kurakot—kawatan dili lang sa kuwarta kundili sa kaugmaon sa daghang Pilipino. Gikawat nila dili lang ang bahandi kundili ang tawhanong dignidad sa mga kabus. Gikawat nila dili lang ang budget kondili ang kalinaw sa atong nasud. Ang korapsyon mas peligroso kay sa bagyo; samtang ang bagyo makaguba og mga balay ug building, ang korapsyon makaguba sa tibuok nasud. Mas peligroso pa kini kay sa linog; kay ang linog makaguba sa dalan ug tulay, apan ang korapsyon makaguba sa pagsalig, hustisya, institusyon, ug konsensya sa katawhan,” matud pa niya.

Alang sa mga nalambigit sa korapsyon, direkta silang gipangutana sa Arsobisyo: “Sa mga nanghilabot sa panudlanan sa atong nasud, mangutana ko ninyo: Kanus-a ang katapusang higayon nga naluoy mo sa kasakit sa inyong isi’g ka tawo? Duna pa ba moy kasingkasing? Konsensya? Ginoo? Kung adunay gamay’ng kaayo nga nahibilin sa inyong kasingkasing, ako nag-ampo kaninyo: Sa ngalan sa Dios, paghinulsol! Atubanga ang kamatuoran, panubaga ang sayop, ug ibalik ang dili inyo. Ang kalooy sa Dios labaw pa kay sa inyong sala. Magpaubos kamo, kay walay mas bililhon pa kaysa kaluwasan sa inyong kalag.”

Gipahinumdoman usab sa Arsobispo ang katawhan nga ang tanan makasasala, apan pinaagi sa pagpaubos ug tinuod nga paghinulsol, madawat ang kapasayloan sa Dios.

Nanawagan si Archbishop Uy sa mga Sugbuanon nga ipadayon ang pakigbisog batok sa kurapsyon bisan human sa rally, ug gihagit ang mga lider sa gobyerno nga magpatuman og mga sistema nga maglisod, kung dili imposible, sa pangawat sa kwarta sa katawhan.

Ang demanda sa rally kagahapon mao ni:  Mangayo og transparency – Ang tanang badyet, proyekto, ug transaksiyon kinahanglan bukas sa tanang katawhan.

Ikaduha , hugtan ang pagpatuman sa mga balaod ug audit – Bantayan ang matag piso, ang matag proyekto, ug ang matag opisyales.

Ikatulo, siguraduhon ang accountability – Imbestigahan ang sayop ug silotan ang mapamatud-an nga nangurakot.

Ikaupa, i-digitize ang mga sistema sa gobyerno – Maminusan ang discretionary power sa mga opisyales, malikayan ang suhulanay, ug matangtang ang mga sekreto nga pamaagi.

Ikalima, dasigon ang partisipasyon sa katawhan – Hatagan og gahum ang katawhan ug mga organisasyon sa pag-report, pagpangutana, ug pagmonitor sa mga kadudahang lihok.

“Dakó kini nga buluhaton, apan dili imposible. Kinahanglan lang gayud og political will. Uban sa tabang sa Dios ug sa mga tawo nga may maayong kabubut-on, ato kining mahimo. Ug ato kining buhaton alang sa nasud ug sa sunod nga henerasyon,” dugang pa niya.

Gihulagway sa Arsobispo ang rally nga malampuson, ug nagpasalamat siya sa tanang mitambong ug sa mga wala man makaanhi apan nag-ampo alang sa kalampusan sa kalihokan.

Atol sa wala pa magsugod ang lakaw nakita usab ang presensya ni Governor Pamela Baricuatro apan pipila ka gutlo kalit kini nga nilakaw.

Daan ng gipahibalo sa mga organizers nga bawal o walay politiko nga tugotang makapamulong sa maong rally.

Ang kapulisan ug pangulo sa CDRRMO sa konseho Dave Tumulak nihulagway nga malinawon ang gipahigayon nga kalihukan, gibanabana nga moabot gikan 8,000 ngadto sa 10,000 ang nikuyog sa maong rally.

Sayo kagahapon sa buntag, ang mga militanteng mga organisasyon nihimo sab og ilang kaugalingong rally ug nagsunog og effigy sa mga hulagway nilang Presidente Ferdinand Marcos Jr. ug Bise Presidente Sara Duterte.

Si Marcos gipasanginlan ug maoy gibasol sa kurapsyon tungod kay matud pa siya maoy nipirma sa gialegar nga budget insertions, butang nga gihimakak sa Palasyo tungod kay gi-veto kining tanang insertions sa mga magbabalaod ayha pa kini gipirmahan sa presidente.

Si Marcos sab ang nibutyag sa publiko bahin sa nasakpan niyang mga anomalya sa mga flood control projects hinungdan sa halapad nga imbestigasyong gihimo karon.

Apil sa gipasubay ni Marcos nga imbestigahon mao ang tanang proyekto sa gobiyerno sulod sa nakalabay nga napulo ka tuig.

Nagpasabot kini nga apil ang kataposan tuig sa termino ni kanhi presidente Benigno “PNoy” Aquino III,  tanang proyekto sulod sa unom ka tuig nga termino ni kanhi presidente Rodrigo Duterte ilabi na sa iyang “build, build, build” program nga nakatutok sa mga proyekto sa imprastraktura apil ang sa flood control, ug  ang una niyang tulo ka tuig sa termino.

Pipila ka mga opisyales sa DPWH na ang gipangkasohan, ang uban nila niuli na sa milyones ka pesos nga matud pa ilang gibulsa. Samtang padayun ang imbestigasyon pagtumbok kun kinsa nga mga magbabalaod ug mga private contractors pa ang nalambigit niini.